Общие сведения
  .: История
 ......................................
  .: Структура НАН КР
 ......................................
Нормативные и правовые
документы
  .: Закон о НАН КР
 ......................................
  .: Устав НАН КР
 ......................................
Руководство, Президиум,
члены НАН КР
  .: Президиум НАН КР
 ......................................
  .: Члены НАН КР
 ......................................
  .: Почетные доктора
 ......................................
Годичная сессия
  .: Постановление
 ......................................
  .: Перечень разработок
 ......................................
Аппарат 
Президиума НАН КР
  .: Общие сведения
 ......................................
Учреждения 
при Президиуме НАН КР
  .: Технопарк
 ......................................
  .: Центральная научная библиотека
 ......................................
  .: Издательство “ИЛИМ”
 ......................................
Отделение ФТМиГГН
  .: Институт машиноведения
 ......................................
  .: Институт геологии им.М.М.Адышева
 ......................................
Отделение ХТМБиСХН
  .: Институт биотехнологии
 ......................................
  .: Институт леса им.П.А.Гана
 ......................................
  .: Институт горной физиологии
 ......................................
  .: Биолого-почвенный институт
 ......................................
  .: Ботанический сад им.Э.З.Гареева
 ......................................
Отделение ГиЭН
Южное отделение
  .: Институт медицинских проблем
 ......................................
Научные
направления НАН КР
  .: Научные проекты
 ......................................
Международное
сотрудничество
  .: Состояние и перспективы
 ......................................
Молодежь и наука
  .: Попечительский совет фонда
 ......................................
Гос. фонд при НАН КР
  .: Конкурс "Киргизия_а"
 ......................................
Выставка
Новости

__________________________________________________________

14:30 17.12.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

В НАН КР представлен и обсужден доклад по ее реформированию


Доклад Президента Национальной академии наук КР А. Эркебаева «По коренному реформированию структурных подразделений и управленческого аппарата Национальной академии наук Кыргызской Республики» представлен сегодня, 17 декабря, в НАН КР, на проходившей там сессии Общего собрания академии.  
Доклад сделан в свете поручения Президента Кыргызской Республики А. Атамбаева Правительству Кыргызской Республики по реформированию сферы науки и возрождению научной деятельности в Кыргызской Республике, в соответствии с задачами Национальной стратегии устойчивого развития КР, а также принимая во внимание рекомендации Общественного экспертного совета при Президенте КР, по вопросам развития образования в стране и конструктивные предложения по реформированию НАН КР, высказанные Премьер-министром республики, членом-корреспондентом НАН КР, на юбилейной сессии НАН КР, по сохранению и укреплению научного потенциала НАН.
В своем выступлении докладчик отметил, сообщение подготовлено по итогам предпринятого научным сообществом страны, обсуждения проекта Концепции реформы системы организации науки в Кыргызской Республике.
По словам А. Эркебаева, минувшей осенью, в канун 65-летия Национальной академии наук КР, готовился проект Указа Президента Кыргызстана о ее ликвидации, с передачей функций ведущим кыргызстанским вузам. Докладчик, от имени коллектива и научного сообщества выразил признательность руководству страны в том, что не был предпринят этот шаг, чреватый в перспективе многими негативными для республики последствиями. Как отметил руководитель НАН КР, необходимость в реформировании системы организации науки назрела в стране давно, но осуществлять такую реформу должны люди, компетентные в реальных проблемах научного сообщества, имеющие позитивный опыт их решения.
«Одним из существенных моментов предложенной сотрудниками НАН КР Концепции их реформирования, стало принятое руководством академии начать реформу с себя – существенно сократить управленческий аппарат» - заметил докладчик. И добавил, что значительному сокращению предложено также подвергнуть все структурные подразделения академии. В частности, более 20 ее институтов намечено объединить в семь. Такая перестройка достаточно громоздкой, по нынешним временам, структуры организации, позволит существенно оптимизировать ее работу и направить высвободившиеся средства на развитие научного потенциала страны.     
По итогам обсуждения, на которое были приглашены журналисты ряда ведущих отечественных средств массовой информации, участники приняли Постановление сессии, которое намечено направить на рассмотрение руководству страны.
Как указано в тексте Постановления, проект Концепции реформы системы организации науки в КР одобрен, с учетом ряда изменений и дополнений, предложенных выступающими на сессии Общего собрания НАН КР. Предложено внести 22 таких поправки. Участники обсуждения убедительно просят Правительство Кыргызской Республики учесть их предложения и замечания, в ходе предстоящего рассмотрения проекта Концепции реформы системы организации науки в КР.

 

__________________________________________________________

14:30 12.12.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

12-декабря 2014-года ушел из жизни академик Национальной академии наук Кыргызской  Республики, Заслуженный деятель науки  Кыргызской Республики, Лауреат  Государственной премии СССР в области науки и техники, член-корреспондент РАСХН, доктор сельскохозяйственных  наук, профессор Ботбаев Ильяс  Махмутович.
Академик И.М. Ботбаев на протяжении своей многолетней  научно-производственной деятельности пройдя тернистый путь науки – от младшего научного сотрудника до широко  известного  крупного ученого, академика НАН КР и члена-корреспондента РАСХН, обогатил науку и практику выдающимися научными трудами в области изучения и решения проблем развития животноводства. Под его личным руководством и участием выведены новые породы овец и коз,  послужившие  базой для создания и развития новых направлений в животноводстве  республики. Он имеет  около 200 научных работ, из них более  20 монографий, посвященных  разработке насущных вопросов в биологии и в животноводстве. Им было подготовлено шесть кандидатов и два доктора наук.
Ботбаев И.М. родился в 1931 году. После окончания в 1953г. зоофака КыргСХИ им. К.И. Скрябина работает научным сотрудником в Институте зоологии и паразитологии АН Киргизской ССР, в 1957-1959 гг. – заканчивает аспирантуру Института морфологии им. А.Н. Северцова АН СССР, в 1978г. – Высшую школу управления сельским хозяйством МСХ СССР. С 1964 г. работает старшим научным сотрудником, заведующим лабораторией  и отдела овцеводства, с 1976г. – одновременно руководит КыргНИИЖ и КыргНПОЖ. В 1981г. институт награждается  орденом Трудового Красного Знамени. В 1986г. был переведен начальником Управления науки и внедрения в Госагропром республики,  с 1995г. – вице-президент и президент ГАК «Асыл-Мал» Кыргызской аграрной академии.
Ботбаев И.М. с 1960 г. борется за подъем отсталых отраслей животноводства: курдючного овцеводства и козоводства, придавая им новые направления. Выведена алайская порода овец (1960-1981гг.) на основе которой в республике и в ряде районов СНГ развивается новое перспективное  и высокоэффективное мясо-сально-шерстное овцеводство. С его участием в Ферганской области Узбекистана выведен новый ферганский тип джайдаринских овец с ковровой шерстью. Несмотря на сложившиеся в последние годы экономические трудности в республике подведены итоги многолетней (1965-1995гг.) селекционно-племенной работы в животноводстве: апробирован иссыккульский меринос – новый тип кыргызской тонкорунной породы овец, а также новые породы коз: кыргызская пуховая и кыргызская шерстная. За выведение алайской породы овец, как за выдающееся селекционное достижение, ему присуждено почетное звание лауреата Государственной премии СССР в области науки и техники. Он автор еще трех изобретений, рацпредложений и десяти заводских линий тонкорунных овец.
В 1991 г. он избирается членом-корреспондентом ВАСХНИЛ (РАСХН), в 1993г. – членом-корреспондентом, а в 1997 году академиком НАН КР. В 1995г. присвоено звание «Заслуженный деятель науки КР».
Ботбаев И.М. являлся членом НТС по животноводству Министерства сельского и водного хозяйства Кыргызской Республики, редакционной коллегии журнала «Наука и новые технологии», членом Президиума ВАК и комиссии по присуждению Госпремии при правительстве Кыргызской Республики, членом бюро Отделения химико-технологических, медико-биологических и сельскохозяйственных  наук, членом общества генетиков и селекционеров им. Н.И. Вавилова при Национальной академии наук Кыргызской Республики.
Заслуги  И.М. Ботбаева в области развития науки и животноводства отмечены правительственными наградами: орденом «Знак Почёта», медалями «За трудовую доблесть», «За доблестный труд» в ознаменование 100-летия со дня рождения В.И. Ленина, двумя Почетными грамотами Верховного Совета Кыргызской ССР, Золотой и двумя Бронзовыми медалями ВДНХ СССР, занесен в Золотую книгу Всесоюзного общества «Знание» и в 1991г. ему присуждается премия имени выдающегося ученого – академика С.И. Вавилова.
    Светлая память о Ботбаеве Ильясе Махмутовиче, как о замечательном ученом,  интеллигентном, порядочном, доброжелательном человеке, навсегда сохранится в наших сердцах.

 

__________________________________________________________

10:30 08.12.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

............................................................................................................................

На кырг.

Улуу манасчы Сагымбай Орозбаковдун вариантындагы
“Манас” эпосунун 9 томдугунун бет ачары

         Эртең, 2014-жылдын 9-декабрында, саат 10-00дө Кыргыз Улуттук илимдер академиясынын кичи залында улуу манасчы  Сагымбай Орозбаковдун вариантындагы “Манас” эпосунун академиялык басылышынын 9 томдугунун бетачары болот.
Вице-президент, академик Абдылдажан Акматалиевдин айтуусу боюнча манасчынын варианты биринчи жолу 180 000 сап көлөмдө жарык көрүп, китептер кеңири түшүндүрүүлөр, илимий макалалар менен жабдылган. Совет мезгилинде  идеологиягага байланыштуу кыскарып калган окуялар, эпизоддор кошумчаланган, бурмаланган, оңдолгон саптар өткөн кылымдын 20-жылдарында жазып алынган түп нускалар менен салыштырылып киргизилген.
С.Орозбаковдун варианты 40-жылдарда өз алдынча темалар коюлуп чыга баштаган. 1952-жылы өткөн “Манас” эпосуна байланыштуу Бүткүл Союздук конференцияда С.Орозбаковдун варианты пантюркисттик, панисламистик жана диндик идеяларга жык толгон делген жыйынтыкка келишкен.
Бирок, Улуу жазуучу Чыңгыз Айтматовдун баш редакторлугу жана баш сөзү менен  Сагымбай Орозбаковдун “Манас” 4 том болуп чыккан. Ал эми 9 томдук 1992-жылы башталып, окурмандарга 2014-жылы жетип отурат.
Кыргыз элинин улуу мурасы, улуттук сыймыгы болгон “Манас” эпосу мазмунун кенендиги, баяндалган ой-түшүнүктөрүнүн кенендиги, көркөмдүк деңгээлинин кол жеткис бийиктиги, теңдешсиз көлөмү менен жалпы адамзаттык руханий казынасында ардактуу орундардын бирин ээлеген уникалдуу көрүнүш. Аны окумуштуулар дүйнөсү өзгөчө орунга коюп, жогору баалашат.
Улуу манасчы Сагымбай Орозбак уулунун вариантынын академиялык басылышы дүйнө элдеринин бул чыгармага кызыккан өкүлдөрүнө “Манастын” терең мазмунун, жогорку көркөмдүк касиеттерин, улуттук өзгөчөлүгүн таасын көрүп, терең түшүнүүгө көмөк болмокчу. Эпостун тексттери толук түрдө биринчи жолу жарыяланып жатат.
Бул VI китептин түздөн-түз уландысы. VII китепте эпостун “Көзкамандар окуясы” аттуу салттык бөлүмү толук жана ага байланыштуу айтылган бир нече эпизоддор орун алган. 
Эпостун вариантын даярдоого маркумдар Самар Мусаев, Эсенаалы Абдылдаев, Кеңеш Кырбашев, Рыскул Сарыпбеков ж.б. катышкан.  Вице-президент А.Акматалиевдин жетекчилиги менен 9 томдук коомчулукка жеткирилүүдө.

 

__________________________________________________________

09:40 04.12.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

Научно-практическая конференция «Культура, обычаи и традиции кыргызского народа»


Научно-практическая конференция «Культура, обычаи и традиции кыргызского народа», посвященная 80-летию со дня рождения известного кыргызского этнографа, публициста и журналиста Амантура Акматалиева, пройдет 5 декабря  в Малом зале Национальной академии наук КР в 10:00.  Приглашены президент НАН КР А. Эркебаев, представитель Аппарата Президента КР Нуржигит Кадырбеков,  вице-президент  НАН КР Абдылдажан Акматалиев,  Герой КР Бексултан Жакиев, народные писатели Кыргызстана Кенеш Жусупов, Казат Акматов и другие.
Участники обсудят роль Амантура Акматалиева в изучении народного творчества, сохранении культуры, обычаев и традиций кыргызов, о сборе богатейших материалов по этнографии  и декоративно-прикладного наследия кыргызского народа.

Амантур Акматалиев родился в 1934 году в  Кочкорском районе Нарынской области. Свою трудовую деятельность он начал учителем, директором средней школы в Лейлекском, Нарынском районах . Помимо того,  он был журналистом, пройдя этот путь от корреспондента до редактора в газете «Советтик Кыргызстан», главным редактором газеты «Коммунистик эмгек» . Амантур Акматалиев является автором более 10 книг, а также публицистических и научно-популярных публикаций в периодике. В 1991 годы работал соб.корреспондентом радио «Азаттык». Он был основателем и главным инженером  творческого экспериментального центра легкой промышленности по изучению декоративно-прикладного искусства, работал также в коллективе  творческо-производственного объединения «Кыял». Удостоен званий «Отличник легкой промышленности»,  «Заслуженный деятель культуры Кыргызской Республики».

__________________________________________________________

09:30 01.12.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

О реформах в НАН КР


Коренную перестройку структуры Национальной академии наук предложило  руководство на расширенном заседании Президиума НАН КР с участием директоров  научно-исследовательских институтов.
Президент НАН КР А. Эркебаев  во вступительном слове отметил, что в настоящее время остро стоит вопрос реформирования науки.  «Премьер-министр  КР Дж.Оторбаев, выступая на торжественной юбилейной сессии, посвященной 60-летию НАН КР подчеркнул, что  ученые  должны сами предложить оптимальные пути реорганизации  и дальнейшего развития Академии наук», - добавил  президент НАН КР А. Эркебаев. 
С учетом сложившейся ситуации, палитры различных мнений по поводу ее разрешения, опыта ряда стран, руководством НАН  КР для проведения кардинальной реформы  был предложен следующий вариант оптимизации структуры НАН КР:
I. Ликвидировать   должности  4-х вице-президентов НАН КР. В руководстве НАН КР оставить  должности президента НАН КР и  главного ученого секретаря Президиума НАН КР. Президиум НАН  осуществляет свою работу, как ранее, на общественных началах;

    II.  Институт советников упраздняется по всей Академии наук.
- в президиуме должности 4-х советников отделений и советника президента НАН КР
- в институтах НАН КР 6 должностей советников директоров.
Всего по НАН КР будут ликвидированы 11 должностей советников.
   III. По  Отделению физико-технических, математических и горно-геологических наук на базе 8 институтов создать 3 института:

  1. Институт математики и физики

объединить:  Институт теоретической и прикладной математики,  Институт физико-технических       проблем и материаловедения;

  1. Институт автоматики, машиноведения и водных проблем:

объединить:
Институт автоматики и информационных технологий,
Институт водных проблем и гидроэнергетики,
Институт машиноведения;

                    3.Институт науки о Земле:
объединить:
Институт геологии им. М. Адышева,
Институт сейсмологии,
Институт геомеханики и освоения недр.

IV. По  Отделению химико-технологических, медико-биологических и сельскохозяйственных наук на базе 5 институтов, Ботанического сада им. Э. Гареева и Инновационного центра фитотехнологий создать 2 института:

         1. Институт биоресурсов:
    объединить:
Институты горной физиологии, 
Биолого-почвенный институт,
Институт леса им. П.А. Гана  и Ботанический сад им. Э. Гареева;

2. Институт химии и биотехнологии:
объединить:
Институты химии и химической технологии;
Институт биотехнологии и Инновационный центр фитотехнологий.

     V. По Отделению гуманитарных и экономических наук на базе 4 институтов и центра методологии науки и социальных исследований создать один институт:
Институт гуманитарных и экономических исследований:
 объединить:
Институт философии и политико-правовых исследований;
Институт экономики им. Дж. Алышбаева, Институт языка и литературы им. Ч. Айтматова, Институт истории и культурного наследия, Центр методологии науки и социальных исследований.

  1. Упразднить Южное отделение и на  базе 5 институтов создать

 Южный филиал НАН КР:
объединить:
Институт природных ресурсов им. А. С. Джаманбаева, Институт медицинских проблем, Институт энергоресурсов и геоэкологии, Институт ореховодства и плодовых культур, Институт гуманитарных исследований.
  

VII. В Центральном аппарате Президиума НАН КР общая численность сотрудников сокращается на 30%. 

       VIII. Установить возрастной ценз руководителей НАН и НИУ НАН в пределах  70 лет.

       IX. За вновь организованными институтами закрепить земельные участки, необходимые для проведения научно-исследовательских работ, а неиспользованные участки, в установленном порядке, передать Госимуществу.

В итоге, в результате проведенных мероприятий  предполагается сократить управление и структуру НАН КР в 3, 5 раза. Из 25 научных структур Национальной академии наук создаются семь научно-исследовательских институтов, отвечающих требованиям времени. Высвободившиеся средства намечено направить на развитие науки  и социальную поддержку  научных сотрудников НАН КР. Таким образом, путем совершенствования менеджмента и разумного перераспределения  финансовых средств, коллектив академии надеется существенно оптимизировать   работу  НАН  КР.  
Предложения были рассмотрены на расширенном заседании НАН КР и были  поддержаны всеми участниками заседания.

............................................................................................................................

На кырг.

КР УИАдагы реформа жөнүндө

КР УИАнын жетекчилиги илимий-изилдөө институттарынын директорлору катышкан президиумдун кеңейтилген жыйынында Улуттук илимдер академиясынын структурасын түп-тамырынан бери кайра курууну сунуштоодо. 
КР УИАнын президенти, академик А. Эркебаев  өзүнүн сөзүндө азыркы учурда илимди реформалоо маселеси курч маселе экендигин билдирди. «Премьер-министр  КР Дж.Оторбаев, КР УИАнын 60 жылдыгына арналган салтанаттуу юбилейлик сессиясында окумуштуулар өзүлөрү илимдер академиясынын реорганизациясынын оптималдуу жолдорун жана андан нары ийгиликтүү өнүгүүсүн сунушташы керек деген», - деп кошумчалаганын КР УИАнын президенти А. Эркебаев маалымдады. 
Учурдагы кырдаалды, мындай маселени чечүүдөгү түрдүү ой-пикирлер менен сунуштарды, башка мамлекеттердеги тажрыйбаларды эске алуу менен КР УИАнын жетекчилиги кардиналдуу реформалоо багытында КР УИАнын структурасын оптимизациялоонун төмөнкү варианты сунушталды:
I. КР УИАнын 4 вице-президентинин кызмат орду жоюлсун. КР УИАнын жетекчилигине КР УИАнын президенти, КР УИАнын Президиумунун башкы илимий катчысы жана КР УИАнын Президиумун мурдагыдай эле коомдук башталышта калтырсын;

    II. Илимдер академиясынын кеңешчилер институту жоюлсун.  
- президиумдагы бөлүмдөрдүн 4 кеңешчисинин кызмат орду жана КР УИАнын президентинин кеңешчисинин кызмат орду жоюлат.
- КР УИАнын институттарынын директорлорунун кеңешчисинин 6 кызмат орду кыскарат.
Баардыгы болуп КР УИАда 11 кеңешчинин кызмат орду жоюлат.

   III. Физико-техникалык, математикалык жана тоо-кен-геологиялык илимдер боюнча бөлүмдөгү 8 институттан 3 институт түзүлүп:

1. Теориялык жана колдонмо математика, физика-техникалык проблемалар жана материал таануу институттарын бириктирилип –
Математика жана физика институту түзүлсүн.

          2.  Автоматика  жана маалыматтык технологиялар,
Суу проблемалар жана гидроэнергетика,
Машине таануу институттары бириктирилип –
Автоматика, машине таануу жана суу проблемалар институту болуп түзүлсүн.

          3.  М. Адышев атындагы Геология, Сейсмология, Геомеханика жана жер байлыктарын өздөштүрүү институттарын  бириктирилип,
                    Жер илимдери институту болуп түзүлсүн.

 
IV. Химия-технологиялык, медицина-биологиялык жана айыл-чарба илимдери бөлүмүндөгү 5 институттун, Э. Гареев атындагы Ботаникалык бактын жана Фитотехнологиялар инновациялык борборунун базасында 2 институт түзүлсүн:

1. Тоо физиологиясы, Биологиялык кыртыш институттары,
П.А. Ган атындагы токой институтун жана Э Гареев атындагы Ботаникалык бак бириктирилип, –   Биоресурстар институту болуп түзүлсүн;

            2. Химия жана химиялык технология, Биотехнология институттары жана Фитотехнологиялар инновациялык борбору бириктирилип, – Химия жана биотехнология институту болуп түзүлсүн.

 

     V. Гуманитардык жана экономикалык илимдер бөлүмүндөгү 4 институтту жана Илимдер методологиясы жана социалдык изилдөөлөр борбору:  
Философия жана саясий-укуктук изилдөөлөр, Дж. Алышбаев атындагы экономика, Ч.Айтматов атындагы тил жана адабият, Тарых жана маданий мурастар институттары, илимдер методологиясы жана социалдык изилдөөлөр борбору бириктирилип:
Гуманитардык жана экономикалык изилдөөлөр институту болуп түзүлсүн.

Түштүк бөлүмү жоюлуп, анын базасындагы 5 институт:

А.С. Джаманбаев атындагы жаратылыш ресурстары институту, Медицина проблемалары, Энергоресурстар жана геоэкология, жаңгакчылык жана мөмө-жемиштер, Гуманитардык изилдөөлөр институттары бириктирилип – КР УИАнын Түштүк филиалы болуп түзүлсүн:

       VII. КР УИАнын Борбордук аппараты 30 пайызга кыскартылсын.  

       VIII. УИАнын жана КР УИАнын илимий изилдөө ишмердик кызматына 70 жашка чейинки талапкерлер гана жетекчилик кылуусу белгиленет.

       IX. Жаңы уюшулган институттардын илимий-изилдөө иштерин жүргүзүү үчүн керектүү турган жер бөлүктөрүн бекитүү, ал эми реформанын натыйжасында бошотулган кыймылсыз жана кыймылдуу мүлктөрү белгиленген тартипте КР Өкмөтүнө караштуу Мамлекеттик мүлктү башкаруу фондуна өткөрүлүп берилсин.

Жыйынтыгында, алдыда белгиленген иш-чаралардын натыйжасында КР УИАнын структурасын 3,5 эсеге кыскартуу каралды. КР УИАнын 25 илимий структурасынан азыркы замандын талабына жооп бере турган жети илимий-изилдөө институту түзүлгөнү турат. Ал эми үнөмдөлгөн каражат КР УИАнын  илимин өнүктүрүүгө жана илимий кызматкерлеринин социалдык абалын оңдоого багытталсын деп белгиленди. Мындай кадамдар менен, менеджментти ийине жеткирүү жана финансылык каражаттарды туура кайра бөлүштүрүү аркылуу академиянын кызматкерлери КР Улуттук илимдер академиясынын ишин бир топ оптимизациялоого аракет жасоодо. 
Сунуштар КР УИАнын президиумунун кеңейтилген жыйында каралган жана жыйынынын катышуучулары тарабынан колдоого алынган. 

__________________________________________________________

10:00 24.11.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

Депутаты Жогорку Кенеша в НАН КР

    
В Национальной академии наук состоялась встреча  с депутатами Жогорку Кенеша КР, с лидером СДПК Ч.Турсунбековым и Председателем Комитета ЖК КР по образованию,  науке, культуре и спорту К. Осмоналиевым.

Президент НАН КР А.Эркебаев в своем выступлении подчеркнул, что за последние годы представителями власти  не раз говорилось об упразднении НАН КР или о переходе на новые формы хозяйствования, о придании ей статуса общественной организации. "Люди, совершенно далекие от науки, предлагают рекомендации по реформированию науки, что вызвало недоумение и возмущение академического научного сообщества, о чем мы неоднократно говорили и писали",- сказал он.  Далее, президент НАН КР А. Эркебаев рассказал депутатам о научных достижениях институтов Академии наук, о реформах, проводимых по оптимизации и повышению эффективности академической науки.

 Депутат Жогорку Кенеша КР Ч. Турсунбеков  отметил, что посещение Академии вызвало у него  положительное впечатление, в социально-экономическом развитии страны  роль науки неоспорима. "Мы ждем от вас новых конструктивных идей и предложений, а также конкретной Программы по развитию отечественной науки. Появившаяся статья на информсайте о реформировании в сфере науки вице-президента НАН КР А.А. Алдашева свидетельствует о том, что в этом направлении  у вас есть свое определенное видение о перспективах развития академической науки", - подчеркнул он. Вице-президент НАН КР А. Борубаев .проинформировал депутатов о том, что  данные наукометрического анализа, в частности, данные Томсона Рейтера и Скопус говорят, что за это время было опубликовано в международных журналах всего 914 статей, из которых большая часть приходится на ученых НАН КР.

В свою очередь, К. Осмоналиев отметил, что он не раз выносил эти проблемы в парламенте, рассмотрев их на  заседании Комитета, где члены гипотетически созданной рабочей группы, подготовившие  рекомендации по реформированию науки, не смогли внятно ответить на вопросы, прозвучавшие в их адрес. "Я против упразднения Академии наук, и  о своей твердой позиции по этому вопросу я заявлял не раз", - добавил парламентарий.

 

__________________________________________________________

14:00 21.11.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

Научно-практическая конференция о выдающемся ученом-историке Б. Д. Джамгырчинове

Научно-практическая конференция, по случаю 100-летия со дня рождения известного историка и общественного деятеля Б.Д. Джамгырчинова, состоялась 21 ноября  в Национальной академии наук (НАН) КР. С приветственным словом выступил президент НАН КР, академик А. Эркебаев, который отметил, что академик Б.Д. Джамгырчинов был общепризнанным, виднейшим историком Кыргызстана, сумевшим поднять уровень исторической науки до высокого исследовательского уровня.
Как отмечают организаторы конференции, видный историк, педагог и политик Б.Д. Джамгырчинов родился 15 октября 1914 года и ушел из жизни 31 октября 1982 года. Он автор более 150 научных работ по вопросам конкретно-исторического анализа многих узловых проблем Кыргызстана дореволюционого и советского периодов. При всей обширности научных интересов, приоритетным направлением его изысканий стала политическая история Кыргызстана XIX в. Он является одним из авторов и редакторов всех четырех изданий “Истории Киргизской ССР”.
Одна из заслуг Б.Д. Джамгырчинова состоит в разработке первых школьных учебников по истории Кыргызстана, ряда других методических и учебных пособий для средних школ. В 1951 г. ученый удостоен высокой правительственной награды – Ордена Ленина за научно-педагогическую работу.
Научная биография юбиляра тесно связана с историей основания Академии наук Киргизской ССР и ее Института истории. Будучи одним из основателей этого научного подразделения, Б.Д.Джамгырчинов, за свои научные заслуги в 1965 г. избран вице-президентом АН Киргизской ССР, а в 1967 году стал действительным  членом АН Киргизской ССР.
Помимо того, Б.Д. Джамгырчинов, в течении 16 лет избирался депутатом Верховного Совета республики. Начиная с 1951 г. в течении 30 лет возглавлял Киргизский республиканский комитет защиты мира, в течении многих лет также руководил Киргизским республиканским обществом по охране памятников истории и культуры.
“Академик Б.Д. Джамгырчинов – единственный ученый Кыргызстана, указанный во всех универсальных энциклопедических словарях, а также в энциклопедиях, изданных на кыргызском  и русском языках в советское время и в постсоветский период. Он единственный историк КР, имеющий международное признание как историк в не кыргызских энциклопедиях, в т.ч. в электронной энциклопедии Кирилла и Мефодия”- отмечено  в докладе скоропостижно скончавшегося И.Н. Грандина к.и.н, доцента КНУ, зачитанного коллегами автора.
По словам академика НАН КР Плоских В.М., Б.Д. Джамгырчинов бесспорно является классиком кыргызской исторической науки, его крупная монография “Присоединение Киргизии к России” стала классическим трудом кыргызской историографии, а присвоение его имени Институту истории и исторического наследия НАН КР является позитивным шагом в реформировании науки.
Эпоха крупных исследований по отдельным проблемам истории Кыргызской Республики началась с научной деятельности Джамгырчинова Б.Д., открывшего новый этап в развитии исторической науки – перехода от очерков и общего обзора к детальному исследованию ключевых событий в истории Кыргызстана, основанному на тщательном анализе, доказательности и объективной аргументированности. Научные труды Б.Д. Джамгырчинова представляют собой классику исторических исследований в кыргызской историографии, давшую толчок для дальнейшего развития исторической науки Кыргызстана, дополняют устроители конференции. В заключении, участники научно-практической конференции, приняли обращение  о присвоении имени Б.Д. Джамгырчинова Институту истории и культурного наследия НАН КР, где он проработал всю свою научную жизнь, 40 лет, со дня зарождения этого института 1 июля 1943 года и до дня своей смерти 31 октября 1982 г., а также об издании сборника трудов выдающегося ученого-историка. 

__________________________________________________________

10:00 20.11.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

В память о видном историке Б. Д. Джамгерчинове пройдет научно-практическая конференция

Научно-практическая конференция, по случаю 100-летия со дня рождения известного историка и общественного деятеля Б.Д. Джамгерчинова, состоится 21 ноября  в Национальной академии наук (НАН) КР в 11.00. Приглашены многие отечественные общественные деятели  и ученые НАН КР, вузов.
Как отмечают организаторы конференции, видный историк, педагог и политик Б.Д. Джамгерчинов родился 15 октября 1914 года и ушел из жизни 31 октября 1982 года. Он автор более 150 научных работ, по вопросам конкретно-исторического анализа многих узловых проблем Кыргызстана дореволюционого и советского периодов. При всей обширности научных интересов, приоритетным направлением его изысканий стала политическая история Кыргызстана XIX в. Он является одним из авторов и редакторов всех четырех изданий “Истории Киргизской ССР”.
Одна из заслуг Б.Д. Джамгерчинова состоит в разработке первых школьных учебников по истории Кыргызстана, ряда других методических и учебных пособий для средних школ. В 1951 г. ученый удостоен высокой правительственной награды – Ордена Ленина за научно-педагогическую работу.
Научная биография юбиляра тесно связана с историей основания Академии наук Киргизской ССР и ее Института истории. Будучи одним из основателей этого научного подразделения, Б.Д.Джамгерчинов, за свои научные заслуги в 1965 г. избран вице-президентом АН Киргизской ССР, а в 1967 году стал действительным  членом АН Киргизской ССР.
Помимо того, Б.Д. Джамгерчинов, в течении 16 лет избирался депутатом Верховного Совета республики. Начиная с 1951 г. в течении 30 лет возглавлял Киргизский республиканский комитет защиты мира, в течении многих лет также руководил Киргизским республиканским обществом по охране памятников истории и культуры.

Эпоха крупных исследований по отдельным проблемам истории Кыргызской Республики началась с научной деятельности Джамгерчинова Б.Д., открывшего новый этап в развитии исторической науки – перехода от очерков и общего обзора к детальному исследованию ключевых событий в истории Кыргызстана, основанному на тщательном анализе, доказательности и объективной аргументированности. Научные труды Б.Д. Джамгерчинова представляют собой классику исторических исследований в кыргызской историографии, давшую толчок для дальнейшего развития исторической науки Кыргызстана, дополняют устроители конференции.  

............................................................................................................................

На кырг.

“Бегималы Жамгырчинов Кыргызстандын – көрүнүктүү тарыхчысы жана коомдук ишмери” илимий-практикалык конференция

   2014-жылдын 21-ноябрында саат 11.00 дө КР УИАнын чакан залында көрүнүктүү окумуштуу, коомдук ишмер, академик, тарых илимдеринин доктору Б.Жамгырчиновдун 100 жылдык юбилейине арналган “Бегималы Жамгырчинов Кыргызстандын – көрүнүктүү тарыхчысы жана коомдук ишмери” аттуу илимий-практикалык конференция өткөрүлөт. Конференцияга академиктер, окумуштуулар, саясий ишмерлер, илимий жана жарандык коомчулук катышат.
Көрүнүктүү окумуштуу, белгилүү коомдук ишмер, таланттуу педагог, Кыргызстандагы тарых илиминин негиздөөчүлөрүнүн бири Б.Жамгырчинов (15.11.1914 - 31.10.1982-ж.) Кыргыз педагогикалык институтун 1936-жылы бүтүргөн. Аспирантураны аяктагандан кийин 1943-жылы Ташкен шаарында “Нарындагы көтөрүлүш” деген аталыштагы кандидаттык иш жактаган, 1950-жылы, тарых илимдеринин алгачкы кандидаты СССРдин илимдер академиясынын Ленинграддагы тарых институту бөлүмүндө кыргыздардан биринчи жолу “Түндүк Кыргызстандын Россияга кошулушу” деген темада докторлук диссертацияны коргогон.
1951-жылы Кыргыз педагогикалык университетинин биринчи ректору жана Кыргыз ССРинин Жогорку Советинин депутаттыгына ошондой эле, тынчтыкты коргоонун Кыргыз республикалык комитетинин төрагалыгына шайланган.
1954-жылы Кыргыз ССРинин илимдер Академиясы ачылып Тарых институту түзүлгөндө бараандуу эмгектери үчүн анык мүчөлүккө шайланган, 1967-жылы Кыргыз ССРинин илимдер академиясынын Ардак китебине киргизилип, 1965-жылы Кыргыз ССР илимдер академиясынын вице-президенттигине шайланган жана өмүрүнүн акырына чейин коомдук илимдер бөлүмүн жетектеген.
Академик Б.Жамгырчиновдун Кыргызстандын революцияга чейинки жана совет доорундагы тарыхынын түйүндүү маселелерин изилдеген 150дөн ашык илимий эмгеги бар. Анын кызыккан илимий маселелеринин айдыңынын кеңдигине карабастан, XIX к. Кыргызстандын саясий тарыхына артыкчылык берип үч фундаменталдуу монографияны жазган. Ал “Кыргызстандын тарыхынын” төрт жолку академиялык басылышынын автору жана редактору болгон.
1951-жылы илимий-педагогикалык жетишкендиктери үчүн мамлекеттик жогорку сыйлык – Ленин орденин алган. 1960-жылдары мектептерде Кыргызстандын тарыхынын окутулуп башташына жана мектептер үчүн окуу куралынын жазылышында Б.Жамгырчинов чоң салым кошкон.
Б.Жамгырчинов 16 жыл бою республиканын Жогорку Советинин депутаты, 1971-жылы эң жогорку коомдук кызмат Кыргыз ССРинин Жогорку Советинин төрагалыгына шайланган.
1951-жылдан баштап академик Б.Жамгырчинов 30 жыл бою Кыргыз республикалык тынчтык комитетинин тынчтыкты коргоо боюнча төрага болуп, аны жетектеп келген.
Көп жылдар бою академик Б.Жамгырчинов Кыргыз республикалык тарыхый жана маданий эстеликтерди коргоо коомунун төрагалыгын аркалаган.
Академик Б.Жамгырчинов Кыргызстандын илимине өзгөчө эмгек сиңирген окумуштуу жана элибиздин тарыхын изилдөөгө баа жеткис салым кошкон мүнөзү жупуну, замандаштары менен мамиле кыла билген, талыкпас эмгекти сүйгөн, дайыма чыгармачылык изденүүдө жүргөн жалындуу адам болгон.  
Кыргыз Республикасынын тарых жаатындагы кээ бир ири маселелерин изилдөөдөгү учур Б.Жамгырчиновдун илимий ишмердигине байланыштуу. Анын эмгектери тарых илиминин өнүгүшүндө жаңы этап – очерктерден жана жалпы баяндамалардан Кыргызстандын тарыхындагы негизги окуяларды  анализге алып, далилдүү жана объктивдүү аргументтешкендикке негизделип, тыкыр изилдөөгө алынгандыгы менен баалуу. 
Бегималы    Жамгырчиновдун илимий эмгектери тарых илимдериндеги кыргыз историографиясынын классикалык илимий изилдөөсүнүн кийинки өнүгүүсүнө күчтүү түрткү берген илимий эмгектер болуп эсептелет.  

__________________________________________________________

11:00 18.11.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

Книжная экспозиция в НАН КР «Годы независимости и духовный мир»

  
Выставку книг «Годы независимости и духовный мир» проводит сегодня, 18 ноября Отделение гуманитарных и экономических наук НАН КР.
Экспозиция открывается в 10:00 в зале ЦНБ Академии наук. В число экспонатов войдут книги почти тысячи наименований, изданные в период суверенитета республики. Авторы,  научные сотрудники всех пяти институтов Отделения, представили многочисленные работы по различным проблемам экономики, языка и литературы,  философии, истории и сохранению культурного наследия.
В частности, вниманию посетителей  представлены все издания эпоса «Манас», выпущенные в свет за годы независимости, сборник произведений Чингиза Айтматова в восьми томах, труды академика А. Акматалиева,  академика В.М. Плоских, члена-корр. НАН КР Дж. Джунушалиева, члена-корр. НАН КР О. Тогусакова, а также «Энциклопедия Токтогула». Наверняка привлечет внимание посетителей ряд работ академика Т. Койчуева, его коллег  И. Абдурахманова и Т. Нарынбаева, М. Лайлиевой о закономерностях развития демократии и цивилизованного рынка. Представленные на экспозиции книги выпущены на английском, немецком, французском, турецком, китайском и корейском языках.
Все представленные на выставке книги выпущены на средства частных спонсоров и ряда общественных организаций, без привлечения бюджетных ассигнований. В условиях дефицита государственных средств институты Отделения  находят возможности публиковать наиболее значимые работы своих сотрудников, отмечают устроители выставки.   

............................................................................................................................

На кырг.

Гуманитардык илимдердин Мамлекеттүүлүктү чыңдоодогу ролу

        

Кыргыз Республикасынын Президенти А.Атамбаев жарыялаган  Мамлекеттүүлүктү чыңдоо жылына карата Улуттук илимдер академиясынын Гуманитардык жана экономикалык илимдер  бөлүмүңдө  “Эгемендүү мезгил  жана руханий дүйнө” деген китеп көргөзмөсү 18-ноябрда ачылды. Көргөзмөгө  кыргыз тили, адабияты, маданияты, тарыхы, философиясы, экономикасы, укук жана саясат таануу багыттарын камтыган 1000ден ашуун аталыштагы илимий эмгектер жана  китептер коюлду.
Кыргыз окумуштууларынын монографиялары жана макалалары орус, англис, немис, француз, түрк, кытай, корей ж.б. тилдеринде жарык көргөн.
Көргөзмөгө коюлган китептердин баары бюджеттен акча тартылбай, жеке демөөрчүлөрдүн  жана коомдук уюмдардын каражатына чыгарылган. Мамлекеттин каражаты тартыш болуп жаткандыгына байланыштуу Бөлүмдүн институттары кызматкерлеринин олуттуу эмгектерин басмадан чыгарганга аракет жасашат деп белгилей кетишти көргөзмө уюштуруучулар. 
Илимий жетишкендиктер окуу куралдары катары жогорку окуу жайларында жана мектептерде кеңири колдонулууда. Бул эмгектердин  көпчүлүгү авторлордун жана демөөрчүлөрдүн жардамы менен жарык көргөн. Бүгүнкү күнү илимди реформалоо маселеси актуалдуу болуп жаткан убакта гуманитардык багыттагы окумуштуулардын ийгиликтери менен акын-жазуучулар, коомдук ишмерлер, эксперттер жана жалпы эле окурмандар  таанышышты. Мамлекеттүүлүктү чыңдоодо гуманитардык илимдин мааниси зор экендиги жана ал мамлекеттик камкордукка муктаждыгы дагы бир жолу көрүндү.
Көргөзмөдө академик Абдылдажан Акматалиев 1992-2012-жылдары институтта директор болуп турганда анын жетекчилиги жана камкордугу менен  700дөй эмгек жарык көрүп, коомчулукка жеткендиги белгиленди.

__________________________________________________________

09:05 17.11.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

Юбилейная сессия, посвященная 60-летию НАН  КР

       14 ноября 2014г.  в НАН КР прошла торжественная юбилейная сессия, посвященная 60-летию со дня образования Национальной академии наук Кыргызской Республики. В этот день, в 1954 году, в соответствии с Постановлением Совета Министров СССР, Киргизский филиал Академии наук Советского Союза, превратился в самостоятельную структуру – АН Киргизской ССР.


По случаю торжественной даты сегодня, у здания Главного корпуса НАН КР, были открыты бюсты первых руководителей Академии наук - К.М. Скрябина, И.К. Ахунбаева, К.К. Каракеева, М.М. Адышева, внесших огромный вклад в становление и развитие кыргызстанской науки. Со вступительным словом к собравшимся обратился президент НАН КР А.Э.Эркебаев.

На церемонию открытия были приглашены премьер-министр республики Джоомарт Оторбаев, а также участники проходившего накануне в Бишкеке III заседания Совета по сотрудничеству в области фундаментальной науки СНГ, представители академического научного сообщества КР, Российской Федерации (РФ), Армении, Белоруссии, Казахстана и Таджикистана. На торжественном мероприятии принимали участие также  министр науки и образования КР К.Ж.Садыков, председатель Комитета ЖК КР по науке, образования, культуре и спорту К. Осмоналиев, депутаты Жогорку Кенеша, председатель ВАК А.С. Мавлянов и др.
Были возложены цветы к бюстам аллеи. Затем, в здании академии был открыт  Музей науки и техники. В выставочном зале, вниманию посетителей  были предложены основные достижения всех подразделений НАН КР. В числе экспонатов – документы, источники научных разработок, образцы исследуемых объектов, демонстрирующих основные научные достижения  академических научно-исследовательских институтов, их вклад  в приумножение интеллектуального и научного потенциала страны.    

    
Далее был продемонстрирован документальный фильм, посвященный 60 – летию со дня образования  НАН КР, повествующий  об основных этапах поступательного развития академической науки, о научных достижениях и открытиях, получивших мировую известность и оказавших большое влияние на социально-экономическое развитие страны.    Руководитель Аппарата Президента КР Д.И. Нарынбаев зачитал Обращение Президента КР Алмазбека Атамбаева  в честь 60-летия НАН КР. 


   

 С приветственным словом к собравшимся обратился также премьер-министр республики, член-корреспондент НАН КР Джоомарт Оторбаев.  
«Государство ни в коем случае не будет вмешиваться в дела Национальной академии наук без вашего участия, дорогие наши ученые, – заявил, в ходе своего выступления глава правительства – поскольку большинство из вас посвятили свои жизни на благо и нужды науки, вам решать ее дальнейшие пути развития. Но позвольте мне, от имени руководства страны, предложить лишь ряд рекомендаций, которые, уверен, могут значительно оптимизировать работу НАН КР.
Далее Дж. Оторбаев отметил, что основной причиной кризиса отечественной науки в годы суверенитета является дезинтеграция хозяйственных связей на постсоветском пространстве.  Стало быть, и возрождение интеллектуального потенциала страны должно быть основано на кооперации научно-исследовательских институтов НАН с академиями и другими заинтересованными организациями других государств Содружества.
По словам Ж. Оторбаева, следует сфокусировать основное внимание на нескольких проектах, имеющих приоритетное значение в социально-экономической жизни страны. Кроме того, необходимо наладить более тесное сотрудничество научных учреждений с системой высшего образования – с тем, чтобы студенты вузов стажировались в научно-исследовательских  учреждениях.
В свою очередь, президент НАН КР Абдыганы Эркебаев сообщил в своем выступлении, что цели руководства страны по реформированию научной сферы совпадают с планами и надеждами научного сообщества республики: в настоящее время готов пакет предложений по переустройству академии, во многом созвучный с идеями, озвученными премьер министром.
 «Реформирование академической науки ни в коем случае не следует проводить необдуманно и сгоряча, наука не топором строится. Ее переустройство – дело крайней деликатности и профессионализма,– отметил в своем выступлении другой участник сессии, член Президиума Российской академии наук (РАН) академик Н.П. Лаверов, председатель проходившего накануне в Бишкеке Совета по сотрудничеству в области фундаментальной науки государств-участников СНГ.
Выступая перед собравшимися, представитель РАН также заявил, что ему посчастливилось руководить Академией наук Киргизской ССР в 1980-е годы. В этот период кыргызстанские ученые совершили поистине фантастический прорыв во многих сферах фундаментальных исследований. В частности, именно кыргызстанцам, в первую очередь, принадлежит заслуга создания технологии бесконтактной переработки урана, которая позволила СССР, в кратчайшие сроки, создать свое ядерное оружие.
« В последние годы производство урана для нужд атомной энергетики, основанное на разработках ваших соотечественников, переведено в Казахстан – продолжил Н.П. Лаверов, что позволило этой республике стать в настоящее время мировым лидером по объемам производства уранового топлива. Но ведь первыми, кто додумался до такой перспективной технологии, были именно кыргызстанские ученые! Уверен, что ваша добрая традиция быть в авангарде многих важных научных проектов, возродится вскоре после вступления КР в Таможенный Союз.
 В частности, в настоящее время разработан пакет предложений по развитию атомной энергетики в странах Содружества. В реализации этой грандиозной задачи участники проекта нуждаются в разработках и консультативной поддержке кыргызстанских ученых.
Участники сессии приняли Обращение, в котором поддержали прозвучавшие в ходе заседания идеи. Далее состоялся праздничный концерт.   

............................................................................................................................

На кырг.

КР Улуттук илимдер академиясынын түзүлгөнүнүн 60 жылдыгына арналган Юбилейлик сессия өттү

    2014-жылдын 14-ноябрында, КР УИАнын 60 жылдыгына арналган салтанаттуу юбилейлик сессия өттү.
Иш-чара Илимдер академиясынын башкы имаратынын алдындагы аллеяда кыргыз илиминин түзүлүшүнө жана өнүгүшүнө зор салым кошкон, КР УИАда, ар кайсы жылдарда жетекчи болуп турган академиктерге коюлган эстеликтерди ачуу жана гүл коюу менен башталды.

“Кыргызстандагы илимдер академиясы башында филиал катары ачылган. Бул жердеги эстеликтин бири илимдер академиясын согуш мезгилинде жетектеп турган улуу окумуштуу К.М.Скрябинге арналган, андан соң мыкты илимпоздор жана уюштуруучулар И.К.Ахунбаевдин, К.К.Каракеевдин, М.М.Адышевдин урматына коюлду. Биз мурда иштеп кеткен, мамлекеттин илимине зор салым кошкон окумуштууларыбызды эскере, урматтай жүрүшүбүз керек” деп айтты КР УИАнын президенти, академик Абдыганы Эркебаев салтанатты ачууда.

Андан соң сессия КР УИАнын илим жана техника Музейинде, көргөзмө залынын ачылышы менен улантылды. Көргөзмөгө академиянын илимий-изилдөөчү институттарынын негизги илимий жетишкендиктерин айгинелеген, алардын мамлекеттин интеллектуалдык жана илимий потенциалын көбөйтүүдө кошкон салымын тастыктаган документтер, илимий иштелмелердин булактары коюлган.

Салтанаттуу жыйынга Кыргыз Республикасынын премьер-министри  Ж.Оторбаев, ошондой эле Бишкекте өткөн КМШнын фундаменталдык илимдер тармагындагы кызматташуу боюнча Кеңештин III жыйынынын катышуучулары, КР, Россиянын, Армениянын, Белорусиянын, Казакстандын, Тажикстандын академиялык илимий коомчулугунун өкүлдөрү, КР билим берүү жана илим министри К.Садыков, КР ЖКнын билим берүү, илим, маданият жана спорт боюнча Комитетинин төрагасы К.Осмоналиев, ЖАКтын төрагасы А.Мавлянов ж.б. катышты.

Иш-чаранын жүрүшүндө КР УИАнын түзүлгөндүгүнө 60 жыл болгондугуна, академиялык илимдин негизги, бараандуу өнүгүүсүнө жана дүйнө жүзүнө белгилүү болгон, мамлекеттин социалдык-экономикалык өнүгүшүнө зор  таасир кылган ачылыштарына токтолгон даректүү тасма көрсөтүлдү.

КР Президентинин Аппаратынын жетекчиси Д.Нарынбаев КР Президенти Алмазбек Атамбаевдин Кайрылуусу менен тааныштырды.
Ошондой эле Кыргыз Республикасынын премьер-министри, КР УИАнын мүчө корреспонденти Жоомарт Оторбаев да Кайрылуу жасады.  

«Урматтуу окумуштуулар, мамлекет сиздердин катышууңуздарсыз эч качан Улуттук илимдер академиясынын ишине кийлигишпейт, – деди өз сөзүндө өкмөттүн жетекчиси – себеби сиздердин көбүңүздөр илимдин жыргалчылыгы менен муктаждыгын канааттандырып келдиңиздер жана анын өнүгүшүн чечүү шыбагасы да сиздердин чечимиңиздерге көз каранды. Ошого карабай, мамлекеттин бийлигинин атынан КР УИАнын ишин бир топ оптимизациялай турган бир нече рекомендацияларды берип коюума уруксат бериңиздер» - деди КР премьер-министр.
Ж. Оторбаев андан нары Ата-мекендик илимдин кризисинин башкы себеби катары суверинитеттүүлүк жылдарында постсоветтик аймактагы чарбачылык байланыштардын үзүлүшү болгондугун белгиледи. Демек, мамлекеттин интеллектуалдык потенциалынын кайра жаралуусу КР УИАнын илимий-изилдөөчү институттарынын башка Шериктеш мамлекеттердеги академиялары жана кызыкдар уюмдары менен кооперациялашуусуна негизделиши керек деп айта кетти.
Ж.Оторбаевдин сөзү боюнча, көңүл чордонун мамлекеттин социалдык-экономикалык турмушунда приоритеттүү маанидеги бир нече долбоорго коюу зарыл. Мындан бөлөк, илимий мекемелер жогорку билим берүү системалары менен тыгыз аракетте болушу керек, бул жождордун студенттеринин илимий-изилдөөчү мекемелерде стажировка өтүүсү үчүн пайдалуу.  
Өз учурунда КР УИАнын президенти, академик Абдыганы Эркебаев мамлекеттин жетекчилигинин илим тармагын реформалоо боюнча максаты республиканын илимий жамаатынын пландары жана үмүттөрү менен дал келээрин, көп жеринде премьер-министр атап кеткен идеялар менен үндөш экендигин: учурда академияны кайра түзүү боюнча сунуштардын пакети даяр экендигин билдирди.

Ал эми жакында Бишкекте өткөн КМШнын фундаменталдык илимдер тармагындагы кызматташуу боюнча Кеңештин III жыйынынын төрагасы, КР ИАсын мурда жетектеп кеткен, Россия илимдер академиясынын (РИА) мүчөсү, академик Н.П. Лаверов: «Академиялык илимди реформалоону эч качан ойлонбостон жана кыска мөөнөттө жүргүзө койбош керек, илим балта чапкандай курулбайт. Аны кайра түзүү – өтө кылдат жана кесипкөйлүктү талап кылган орчундуу иш»,– деп белгиледи өз сөзүндө.

РИАнын өкүлү катышуучулардын алдындагы сөзүндө ал Кыргыз ССРинин илимдер академиясын жетектеп туруу сыймыктуу шыбагасына татыктуу болгондугун айтып, ал жылда кыргызстандык окумуштуулар көптөгөн фундаменталдык илимдеги изилдөөлөр жаатында укмуштуудай ийгиликтерге жетишкендигин кошумчалады. Тактап айтканда, СССРдин өзү кыска мөөнөттө ядролук куралды жасаганга мүмкүнчүлүк берген уранды контактсыз иштетүүгө керектелген технологияны жаратуу кыргызстандын илимпоздоруна тийиштүү экендигин баса белгиледи.
«Акыркы жылдардагы сиздердин мекендеш илимпоздордун атомдук энергетика үчүн керектелүүчү уранды алуу иштелмелерине негизделген уран өндүрүү Казакстанга өткөрүлгөн – деп улады сөзүн Н.П. Лаверов, – бул Казак республикасын урандан жылуулук алуу иши жагынан дүйнөлүк лидерликке жеткирди. Бирок мындай перспективалуу технологияны так ушул кыргызстандык окумуштуулар ойлоп тапкан да! Мен сиздердин көптөгөн орчундуу илимий долбоорлордун авангардында болуу салтыңар КР Бажы Биримдигине өткөндө кайрадан жанданат деген ишенимдемин. 
Ошону менен бирге, азыркы убакытта Шериктеш мамлекеттерде атомдук энергияны өндүрүү боюнча сунуштардын пакети иштелип чыккан. Бул ири маселени ишке ашырууда долбоордун катышуучулары кыргыз окумуштууларынын иштелмелерине жана консультативдик колдоосуна муктаж».

Эскерте кетсек: 1954-жылы, 14-ноябрда СССРдин Министрлер Кеңешинин чечими менен Советтер Союзунун илимдер академиясынын Кыргыз филиалы өз алдынча структура – Кыргыз ССРинин илимдер академиясы болуп түзүлгөн.

__________________________________________________________

09:00 13.11.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

В Бишкеке ученые стран СНГ обсудили вопросы сотрудничества в сфере фундаментальной науки


Ряд стратегически важных вопросов партнерства стран Содружества в области фундаментальных научных исследований обсудили 13 ноября в Бишкеке участники III заседания Совета по сотрудничеству в области фундаментальной науки государств-участников СНГ.
Встреча проходила в Малом зале заседаний Национальной академии наук (НАН) Кыргызской Республики. Участвовали представители академического научного сообщества КР, Российской Федерации (РФ), Армении, Белоруссии, Казахстана и Таджикистана.
Были заслушаны доклады президента НАН КР, академика А. Э. Эркебаева, Председателя Совета, члена Президиума Российской академии наук (РАН) Н.П. Лаверова, директора физико-технического института им. С.У.Умирова, члена-корреспондента Академии наук Таджикистана Х.Х. Муминова, председателя Рабочей группы по подготовке предложений по приоритетным фундаментальным исследованиям, директора Белорусского республиканского фонда фундаментальных исследований В.А. Орловича, а также председателя Рабочей группы по рассмотрению вопросов гармонизации правовой базы сотрудничества в области фундаментальных исследований, директор Государственного научного учреждения «Центр системного анализа и стратегических исследований Национальной академии наук Беларуси» С.М. Дедкова и секретаря Совета, зам.председателя координационного совета РАН по взаимодействию со странами СНГ М.М. Амирханова.  
Как, в частности, заявил в ходе заседания академик Н.П. Лаверов, «можно с уверенностью констатировать, что в настоящее время академическая наука успешно встраивается в интеграционные процессы, происходящие на постсоветском пространстве – чему немало способствует работа нашего Совета. Его ближайшая задача состоит в логическом завершении обсуждаемых проектов до стадии обеспечения их источниками финансирования. Например, в России в настоящее время рассматривается вопрос создания государственного фонда финансовых средств для материального обеспечения фундаментальных научных исследований».
- Создание Таможенного Союза станет одним из условий функционирования межгосударственной системы финансирования исследований в сферах прикладной и фундаментальной науки – подчеркнул в своем выступлении Н.П. Лаверов.
В свою очередь, руководитель НАН КР А. Э. Эркебаев сообщил о том, что отсутствие должного внимания государства к проблемам в науки, в Кыргызстане привело к нарушению отлаженной еще в советские времена традиционной схемы партнерства фундаментальной и прикладной науки с производством.
По словам А. Эркебаева, «многолетние проблемы в научной отрасли нашей страны вызваны, прежде всего, дефицитом внимания государства к проблемам науки. Это повлекло за собой отсутствие должного государственного финансирования работы ученых, падению их социального статуса, сворачиванию многих важных для экономики и культуры страны проектов».
Президент НАН КР также отметил: несмотря на сложности в финансировании, Национальная академия наук Кыргызстана – в основном на средства негосударственных фондов, успешно реализует ряд совместных научно-исследовательских проектов с научными сообществами стран СНГ. В частности, в настоящее время реализуется 72 таких проекта с Россией, 24 с Казахстаном, 5 с Узбекистаном и 6 с Таджикистаном.
По данным А. Э. Эркебаева, на ближайшее время, в рамках работы Совета, НАН КР возлагает большие надежды на воплощение приоритетных для республики исследований в сферах водопользования и возобновляемых источников энергии, биотехнологий и нанотехнологий, машиностроения, приборостроения, информационных технологий, проблем управления и использования природных ресурсов.    

Участники заседания подвели итоги реализации мер по выполнению решений предыдущего IIзаседания Совета, проходившего 27 июня 2013 года в Москве, проконтролировали деятельность Рабочей группы по подготовке предложений по приоритетным фундаментальным исследованиям и рассмотрели ряд вопросов сотрудничества НАН КР с аналогичными учреждениями республик СНГ в сфере фундаментальных научных исследований.

 

__________________________________________________________

15:00 13.11.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

Юбилейная сессия, посвященная 60-летию НАН  КР


14 ноября 2014г. состоится торжественная юбилейная сессия  НАН КР. Она начнется в 9:30 ч. с открытия Музея науки и техники, в выставочном зале Главного корпуса Национальной академии наук, в котором примет участие премьер-министр КР Дж. Оторбаев. В числе экспонатов – документы, источники научных разработок, образцы исследуемых объектов, демонстрирующих основные научные достижения  академических научно-исследовательских институтов, их вклад  в приумножение интеллектуального и научного потенциала страны.     
Далее, на аллее возле главного корпуса Академии наук, состоится церемония открытия и возложения цветов к памятникам академиков, возглавлявших НАН КР в разные годы – К.М. Скрябина, И.К. Ахунбаева, К.К. Каракеева, М.М. Адышева, внесших огромный вклад в становление и развитие кыргызстанской науки. На церемонии открытия со вступительным словом выступит  президент НАН КР, академик Абдыганы Эркебаев.
Намечено также продемонстрировать документальный фильм, посвященный 60 – летию со дня образования  НАН КР, повествующий  об основных этапах поступательного развития академической науки, о научных достижениях и открытиях, получивших мировую известность и оказавших большое влияние на социально-экономическое развитие страны.  Ожидается, что на открытии поздравят присутствующих с 60-летием академии наук Президент Кыргызской Республики Алмазбек Атамбаев, премьер-министр КР Джоомарт Оторбаев и другие почетные гости сессии из ближнего и дальнего зарубежья: РФ, США,Армении, Белоруссии,Казахстана,Таджикистана.   

По итогам заседания будет принято Обращение участников к народу Кыргызстана. Ряду ученых будут вручены юбилейные награды, затем состоится праздничный концерт, посвященный 60 – летию НАН КР.

............................................................................................................................

На кырг.

КР Улуттук илимдер академиясынын 60 жылдыгына арналган юбилейлик сессиясынын

2014-жылдын 14-ноябрында, саат 9:30да КР УИАнын 60 жылдыгына арналган салтанаттуу юбилейлик сессия өтөт. Сессия КР УИАнын илим жана техника Музейинде, көргөзмө залынын ачылышы менен башталат. Иш-чарага премьер-министр Ж.Оторбаев катышат. Көргөзмөгө академиянын илимий-изилдөөчү институттарынын негизги илимий жетишкендиктерин айгинелеген, алардын мамлекеттин интеллектуалдык жана илимий потенциалын көбөйтүүдө кошкон салымын тастыктаган документтер, илимий иштелмелердин булактары коюлган.
Иш-чаранын жүрүшүндө Илимдер академиясынын башкы имаратынын алдындагы аллеяда КР УИАнын ар кайсы жылдарында жетекчи болуп турган жана кыргыз илиминин түзүлүшүнө жана өнүгүшүнө зор салым кошкон академиктер: К.М.Скрябиндин, И.К.Ахунбаевдин, К.К.Каракеевдин, М.М.Адышевдин эстеликтеринин ачылыш аземи болуп, гүл коюлат. Салтанаттуу жыйынды КР УИАнын президенти, академик Абдыганы Эркебаев сөз сүйлөйт.
КР УИАнын түзүлгөндүгүнө 60 жыл болгондугуна, академиялык илимдин негизги, бараандуу өнүгүүсүнө жана дүйнө жүзүнө белгилүү болгон, мамлекеттин социалдык-экономикалык өнүгүшүнө чоң таасир кылган ачылыштарына токтолгон даректүү тасма көрсөтүлөт.
Салтанаттуу жыйында окумуштууларды куттуктоо үчүн Кыргыз Республикасынын Президенти Алмазбек Атамбаев, КР  премьер-министри  Жоомарт Оторбаев жана башка жакынкы жана алыскы мамлекеттерден: Россия, Армения, Белорусия, Казакстандан, Тажикстандан урматтуу коноктордун келүүсү күтүлүүдө. Катышуучулар Салтанаттуу жыйындын жыйынтыгы боюнча Кыргызстандын элине кайрылуу кабыл алат. Бир катар окумуштууларга юбилейлик сыйлыктар берилип, андан соң КР УИАнын 60 жылдыгына арналган майрамдык концерт болот.

__________________________________________________________

10:00 13.11.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

Дорогие сограждане!


Эпос «Манас» - символ кыргызского народа, его седая история и неповторимое духовное богатство. Это великий дастан, в котором отразились многовековые чаяния нашего народа, тяжелый путь к свободе и независимости.
Гениальные манасчи уровня Саякбая Каралаева появляются раз в столетие. В тяжелейших условиях кочевой жизни, в годы страшных мировых войн он сумел не только сохранить, но и преумножить священное наследие предков, и с щедростью истинного гения оставил нам, своим потомкам. Наш эпос стал достойным вкладом кыргызов в сокровищницу мировой культуры.
Саякбай Каралаев – гордость кыргызского народа. Он стал известен на весь мир. Недаром трилогия «Манас»,«Семетей»,«Сейтек», по решению ЮНЕСКО, внесена в список культурного наследия всего человечества. Манасчи Саякбай Каралаев давно уже признан «Гомером ХХ века».
С гордостью поздравляю всех своих сограждан с тем, что наконец увидел свет полный вариант жемчужины мировой литературы – трилогия «Манас», «Семетей», «Сейтек»!
Дух нашего великого предка – Манаса Великодушного – возвращается на землю Кыргызстана. Я уверен, что с его помощью мы сумеем создать цветущее государство!

      Президент
      Кыргызской Республики                              Алмазбек Атамбаев

............................................................................................................................

На кырг.

Быйыл, Саякбай Каралаевдин мааракесин белгилөө жылына карата  КР УИАнын гуманитардык жана экономикалык бөлүмү (академик А.Акматалиев) жана Т.Мураталиев   жетекчилик кылган “Турар” басмаканасынын демөөрчүлүгү менен чыгарылган Саякбай Каралаевдин вариантындагы “Манас” үчилтигин КР Президент жылуу кабыл алып,  куттуктоо сөзүн жөнөткөн.

Урматтуу мекендештер!

         “Манас” эпосу кыргыз элинин эн белгиси, тарыхы жана кайталангыс руханий байлыгы. Татаал жолду басып өткөн элибиздин эркиндикке, эгемендикке умтулуусун, жаркын келечекке болгон зор үмүтүн чагылдырган улуу дастан.
Саякбай Каралаевдей залкар манасчы кылымда бир жаралат. Саякбай атабыз көчмөн турмушта, согуш алааматынын катаал шартында көөнөрбөс ыйык мурасты сактап, өркүндөтүп, бизге табыштап кеткен. Жалпы адамзат маданиятынын дүйнөлүк кенчине татыктуу салымын кошкон.
Саякбай – кыргыз элинин сыймыгы. Дүйнө жүзү залкар манасчыны урматтайт жана анын ташкындаган талантына суктанат. “Манас” үчилтиги ЮНЕСКОнун чечими менен жалпы адамзатынын маданий мурасы деп таанылып, Саякбай Каралаев “XX кылымдын Гомери” деп аталган.
Мекендештеримди жакшы саамалык – Саякбай Каралаевдин “Манас” үчилтигинин толук басылмасы жарык көргөнү менен чын жүрөктөн куттуктайм!
Манас атабыздын касиети кыргыз элине кайрадан кайтып келип отурат. Айкөл Манас атабыздын рухун ыраазы кылып, гүлдөгөн Кыргызстанды куралы.

Кыргыз Республиканын Президенти         Алмазбек Атамбаев

 

__________________________________________________________

10:00 12.11.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

III заседание Совета по сотрудничеству в области фундаментальной науки государств-участников СНГ


Вопросы партнерства в сфере фундаментальных научных исследований обсудят 13 ноября, в Бишкеке участники III заседания Совета по сотрудничеству в области фундаментальной науки государств-участников СНГ. Встреча пройдет в Малом зале заседаний Национальной академии наук Кыргызской Республики (НАН КР) в 11.00.
В программе заседания намечено подвести итоги реализации мер по выполнению решений II заседания Совета, проходившего 27 июня 2013 года в г.Москве (РФ), осуществить мониторинг Рабочей группы по подготовке предложений по приоритетным фундаментальным исследованиям, рассмотреть вопросы сотрудничества НАН КР с аналогичными учреждениями республик СНГ в сфере фундаментальных научных исследований. 
В работе III заседания Совета по сотрудничеству в области фундаментальной науки государств-участников СНГ принимает участие министр образования и науки КР Садыков К.Ж. В числе участников – представители академического научного сообщества из РФ, Армении, Белоруссии, Казахстана, Таджикистана. На заседании Совета выступят глава НАН КР академик А. Э. Эркебаев, Председатель Совета, член Президиума Российской академии наук (РАН), академик Н.П. Лаверов, директор физико-технического института им. С.У.Умирова, член-корреспондент Академии наук Таджикистана Х.Х. Муминов, председатель Рабочей группы по подготовке предложений по приоритетным фундаментальным исследованиям, директор Белорусского республиканского фонда фундаментальных исследований В.А. Орлович, а также председатель Рабочей группы по рассмотрению вопросов гармонизации правовой базы сотрудничества в области фундаментальных исследований, директор Государственного научного учреждения «Центр системного анализа и стратегических исследований Национальной академии наук Беларуси» С.М. Дедков, секретарь Совета, зам.председателя координационного совета РАН по взаимодействию со странами СНГ М.М. Амирханов.  

............................................................................................................................

На кырг.

КМШ өлкөлөрүнүн фундаменталдык илимий изилдөөлөр тармагындагы кызматташуу боюнча Кеңештин III жыйыны


13-ноябрда, саат 11.00 да КР УИАнын чакан залында КМШ өлкөлөрүнүн фундаменталдык илимий изилдөөлөр тармагындагы кызматташуу боюнча Кеңештин III жыйыны өтөт.
Жыйындын программасында 2013-жылдын 27-июнунда Москва шаарында (РФ) өткөрүлгөн II жыйындын чечимдеринин аткарылышынын жыйынтыгын чыгаруу, приоритеттүү фундаменталдык изилдөөлөр боюнча сунуштарды даярдоо боюнча Жумушчу топко мониторинг жүргүзүү, КМШ өлкөлөрүндөгү фундаменталдык илимий изилдөөлөр тармагында иш алып барган мекемелер менен КР УИАнын ортосундагы кызматташуу маселелерин караштыруу.
КМШ өлкөлөрүнүн фундаменталдык илимий изилдөөлөр тармагындагы кызматташуу боюнча Кеңештин III жыйынында КР билим берүү жана илим министри К.Ж.Садыков катышат.
Катышуучулардын катарында мындан бөлөк РФ, Армениянын, Белорусиянын, Казакстандын, Тажикстандын академиялык илимий жамааттарынын өкүлдөрү бар. Иш-чарага КР УИАнын президенти, академик А.Э.Эркебаев, Кеңештин төрагасы, Россия илимдер академиясынын (РИА) Президиумунун мүчөсү, Н.П.Лаверов, С.У.Умиров атындагы физика-техникалык институттун директору, Тажикстан илимдер академиясынын корреспондент-мүчөсү Х.Х.Муминов, приоритеттүү фундаменталдык изилдөөлөр боюнча сунуштоону даярдоо боюнча Жумушчу топтун төрагасы, Белоруссиялык республикалык фундаменталдык изилдөөлөр фондунун директору В.А.Орлович, ошондой эле фундаменталдык изилдөөлөр тармагындагы кызматташууну укуктук гармонизациялоо маселелерин кароо боюнча Жумушчу тобунун төрагасы, “Белорусия Улуттук илимдер академиясынын системалык анализ жана стратегиялык изилдөөлөр Борбору” Мамлекеттик илимий мекемесинин директору С.М.Дедков, Кеңештин катчысы, КМШ өлкөлөрү менен кызматташуу боюнча РИАнын координациялык кеңешинин төрагасынын орун басары М.М.Амирхановдор катышат.   

__________________________________________________________

15:00 06.11.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

............................................................................................................................

На кырг.

“Саякбай Каралаев XX кылымдын алп манасчысы”
 

2014-жылдын 6-ноябрында, Улуттук илимдер академиясында улуу манасчы Саякбай Каралаевдин 120 жылдыгына карата “Саякбай Каралаев XX кылымдын алп манасчысы” аттуу эл аралык илимий-практикалык конференциясы өттү.
Иш-чарада Саякбай Каралаевдин вариантындагы  “Манас”, “Семетей” (2 том), “Сейтек” эпосторунун бет ачар аземи өткөрүлдү.
Салтанаттуу иш-чарага КР УИАнын президенти, академик А.Эркебаев, вице-президент, академик А.Акматалиев, вице-президент, академик А.Борубаев, КР Президенттик аппараттын өкүлү Н.Кадырбеков, КР билим берүү жана илим министри К.Садыков, ф.и.к., “Саякбай манасчы” коомдук фондунун директору Т.Бакчиев, СССРдин эл артисти Б.Шамшиев, “Манас” эпосун изилдеген илимпоздор, коомдук ишмерлер, манасчылар катышты.
Илимий-практикалык конференцияда актуалдуу маселелерди камтыган илимий баяндамалар жасалып, орчундуу сунуштар айтылды. Конференциянын катышуучулары, азыркы ааламдашуу доорунда “Манас” эпосунун, манасчылык өнөрдү сактоо, өнүктүрүү жана даңазалоо максатында ар тараптан терең илимий изилдөө иштерин жүргүзүүнү белгилешти.
Ошондой эле Саякбай Каралаевдин 100 жылдыгына арналган Эл аралык илимий конференциянын резолюциясына кирген бир катар пикирлерди, сунуштарды эске алып, аталган илимий жыйын резолюция кабыл алды.
Резолюцияда “Манас” эпосун изилдөө үчүн фольклордук, этнологиялык, археологиялык, тарыхый жазма булактарды чогултуу максатында илимий экспедицияларды уюштурууну мамлекеттик программага киргизүүнү КР Өкмөтүнөн өтүнүү, манасчылардын чыгармачылыгын изилдөө, “Манас” эпосун, манасчылыкы изилдеген чет өлкөлүк илимпоздор менен өз ара байланыштарды кеңейтүү максатында илимий долбоорлорду ишке ашыруу, Саякбай Каралаевдин энциклопедиясын иштеп чыгуу, “Манас” эпосун чет тилдерге которуп, жайылтуу, Саякбай Каралаевдин музейин уюштурууну, манасчы жөнүндө көркөм жана даректүү тасманы тартуу боюнча КР Өкмөтүнө кайрылуу, “Манас” эпосунун түп нускалары жана улуттун руханий дүйнөсүнүн кору сакталып турган КР УИАнын Ч.Айтматов атындагы Тил жана адабият институтуна караштуу Кол жазмалар фондунун сакталыш абалын жакшыртуу, коргоого алуу максатында заманбап техникалык каражаттар менен камсыз кылууну КР Президентинен, К Жогорку Өкмөтүнөн өтүнүч менен кайрылуу маселелери камтылды.
Иш-чарада телекөпүрө аркылуу КР УИАнын ардактуу доктору Роберт Янц КР УИАнын келе жаткан 60 жылдык майрамы менен куттуктап, манасчылык өнөрү жөнүндө өзүнүн жылуу пикири менен бөлүшө кетти.

Салтанаттуу иш-чарада “Саякбай манасчы” коомдук фонду “Манас” эпосун даңазалаган  жана манасчылыкты изилдеген окумуштууларга, коомдук ишмерлерге
“УЛУУ САЯКБАЙ – 120 жыл” кол саатын расмий тапшырып, иштерине ийгилик каалады. “Саякбай манасчы” (автору Аида Эгембердиева жана обонунун автору Д.Урмамбетов) ыры жана “Манас” эпосунан үзүндү (манасчылар: Р.Исаков, К.Мамадалиев, Д.Сыдыков) аткарылды. 

__________________________________________________________

16:00 05.11.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

Издана книга «Национальной академии наук Кыргызской Республики – 60 лет», посвященная юбилею НАН КР.

В шести основных разделах книги повествуется о становлении, развитии академии наук и четырех ее отделениях – «Физико-технических, математических и горно-гелогических наук», «Химико-технологических, медико-биологических и сельскохозяйственных наук», «Истории гуманитарных и экономических наук», а также «Южном отделении». Представители каждого из  институтов этих отделений знакомят читателя с темами и проблематикой работы своих научных исследований. Помимо того, в сборнике содержатся хронология основных дат истории НАН, информация обо всех ее руководителях разных лет, полный список персонального состава членов  академии наук, а также ее членов-корреспондентов.
Как указано в издании, истоки нашей национальной академии следует искать в научных реформах руководства страны 1924 и 1936 годов, когда на территории республики были созданы Академический центр и Комитет по науке. Подчеркивается, что этап формирования главного научного учреждения Кыргызстана произошел в суровые годы Великой Отечественной, во время которых на территорию Средней Азии были эвакуированы из Европейской части СССР многие стратегически важные для государства научно-исследовательские институты. Впоследствии НАН стала не только центром науки, но и кузницей кадров интеллектуальной элиты республики, многие из которых заслуженно снискали славу лучших сотрудников предприятий и учреждений, органов государственной власти и системы высшего образования страны.
В сборнике, под редакцией Президента академии А.Э. Эркебаева, также прослежен путь развития национальной академии в годы суверенитета Кыргызстана, когда произошел прорыв в освоении кыргызстанскими учеными многих наукоемких технологий, расширение структур и подразделений НАН.
Книга выпущена издательством «Илим» НАН КР.       

............................................................................................................................

На кырг.

Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын 60 жылдыгына арналган китеп чыкты

Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын 60 жылдыгына карата “Национальной академии наук Кыргызской Республики 60 лет” деген китеп жарыкка чыкты.
Китепке Кыргызстандагы улуттук илимдер академиясынын ачылыш тарыхы, алгачкы институттар, алгачкы кыргыз элинин окумуштуулары, мамлекеттин түптөлүшүнө кыргыз улуттук илимий мекеменин кылган таасири, салымы, илимий ачылыштар жана алардын дүйнө илиминдеги орду камтылган.
КР УИАнын 60 жылдыгына арналган китеп КР УИАнын президенти, академик А.Эркебаевдин редакциясында (баш редактор), КР УИАнын вице-президенттери, академиктер: А.А.Алдашевдин (баш редактордун орун басары), А.А. Акматалиевдин (баш редактордун орун басары), А.А.Борубаевдин (баш редактордун орун басары), Б.А.Токторалиевдин (баш редактордун орун басары) жана корреспондент мүчө Ч.И.Арабаевдин (жооптуу катчы) редакциялык-басмалык коллегиясынын астында чыккан.
Китептин баш сөзүн жазган, КР УИАнын президенти Абдыганы Эркебаев илимдер академиясынын тарыхына, өз учурундагы коюлган маселелер жана ошол мезгилдеги, ар кайсы тармактагы  илимий ачылыштар, бийиктиктер, мамлекеттин жашоосундагы оюш-кыйыштардын илимдер академиясына кылган таасири жана бүгүнкү шарттарды эсепке алуусу менен жүргүзгөн иштерине токтолгон.
Ошондой эле академик: “Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын 60 жылдыгын илимпоздор республиканын социалдык-экономикасындагы, илимий-техникасындагы жана маданияттагы динамикалык өнүгүүсүнө болгон аракеттерин жасап, бараандуу илимий жетишкендиктер менен тосушуп жатат. Академия мамлекеттин өнүгүүсүндөгү бир топ социалдык-экономикалык алгалоого, Ата-мекендик экономиканын конкуренттүүлүгүнүн сапаттык өсүшүнө, калктын жыргалчылыгынын жогорулоосун ишке ашыра турган илимий изилдөөлөрдүн жана иштелмелеринин стратегиялык маанилүү багыттарын аныктады.
Окурмандарга сунушталган китеп УИАнын бөлүмдөрүндөгү жана илимий мекемелеринин эмгектеринин жыйынтыктарын жана перспективаларын, Кыргызстандын академиялык илимдин өнүгүүсүндөгү негизги учурлары жана перспективалары чагылдырылган” – деп белгилеп кеткен.

__________________________________________________________

09:00 05.11.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

Уважаемые журналисты!

Национальная Академия наук Кыргызской Республики (НАН КР) приглашает Вас принять участие в научно-практической конференции «Саякбай Каралаев – великий манасчы ХХ века», проводимой по случаю 120-летия со дня рождения сказителя.

Конференция пройдет 6 ноября, в Малом актовом зале Главного корпуса НАН КР, начнется в10:00. Модераторами будут вице-президент НАН, академик Абдылдажан Акматалиев и директор Общественного фонда «Саякбай манасчы», кандидат филологических наук Т. Бакчиев. В числе приглашенных – президент НАН КР Абдыганы Эркебаев, Герой Кыргызской Республики Бексултан Жакиев, депутат Жогорку Кенеша М. Сабиров, представитель аппарата Президента КР Н. Кадырбеков, заведующий отделом правительства А. Муратов, и другие.

В ходе конференции намечена презентация нового издания трилогии «Манас», «Семетей», «Сейтек», выпущенного накануне в свет бишкекским издательством «Турар». Книга стала итогом многолетнего исследования творчества С. Каралаева, предпринятого учеными при его жизни: в свое время сказитель тесно сотрудничал с Национальной академией наук. Предисловием к изданию послужили строки классика отечественной литературы Чингиза Айтматова о перспективах сохранения и развития эпического искусства кыргызов. В настоящее время готовится академическое издание трилогии по варианту Саякбая Каралаева.

В ходе конференции также намечено провести телемост участников с учеными из Малайзии.

 

............................................................................................................................

На кырг.

Улуу манасчы Саякбай Каралаевдин 120 жылдыгы жана
“Манас” бет ачары өткөрүлөт
 
2014-жылдын 6-ноябрында, саат 10. 00до  Улуттук илимдер академиясынын чакан залында улуу манасчы Саякбай Каралаевдин 120 жылдыгына карата “Саякбай Каралаев XX кылымдын алп манасчысы” аттуу эл аралык илимий-практикалык конференциясы жана Саякбай Каралаевдин вариантындагы  “Манас” эпосунун үчилтигинин бет ачар аземи өткөрүлөт.
Кыргыз академиясы өз учурунда улуу манасчынын айтуусундагы “Манас”, “Семетей” жана “Сейтек” трилогиясын жана башка чыгармаларды жазып алган, манасчы Саякбай Каралаев убагында кыргыз илимдер академиясы менен тыгыз байланышта болгон.
Академик Абдылдажан Акматалиев, манастаануучулар Айнек Жайнакова жана Рыскул Сарыпбеков даярдаган кол жазма “Турар” басмасынан, анын жетекчиси Тилек Мураталиевдин демөөрчүлүгү менен “Манас”, “Семетей” (2 китеп), жана “Сейтек” басылып, окурмандардын колуна тийет. Баш сөз катары улуу жазуучу Чыңгыз Айтматовдун “Манас” эпосу жөнүндө ой-толгоосу берилген.
КР Президенти А.Атамбаев эпостордун басылып чыгышын өз убагында куттуктап, түзүүчү жана басма кызматкерлерине материалдык колдоо кылган.
Бүгүнкү күнү Саякбай Каралаевдин “Манас” эпосунун үчилтигинин академиялык басылышынын кол жазмалары даярдалып жатат.

Иш-чаранын жүрүшүндө Малазиянын окумуштуулары менен телекөпүрө өткөрүлөт.

__________________________________________________________

14:20 03.11.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

............................................................................................................................

На кырг.

Сыйга татыктуу эмгек

КР милициясынын уюшкандыгына  90 жыл болгонуна байланыштуу Кыргыз Республикасынын улуттук илимдер академиясынын гуманитардык жана экономикалык илимдер бөлүмүнө караштуу философия жана саясий-укуктук изилдөөлөр институтунун директору, корреспондент мүчөсү, философия илимдеринин доктору Осмон Тогусаковко көп жылдык жигердүү кызматташуда жана кадрларды даярдоодо сиңирген эмгеги үчүн КР ички иштер министри Мелис Турганбаев КР ИИМдин 90 жылдыгына арналган медаль менен сыйлады.

__________________________________________________________

09:20 03.11.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

............................................................................................................................

На кырг.

“Таттыбүбү Турсунбаеванын театр жана кино искусствосундагы орду”

2014-жылдын 31-октябрында Кыргыз Республикасынын улуттук илимдер академиясынын гуманитардык жана экономикалык илимдер бөлүмүнө караштуу философия жана саясий-укуктук изилдөөлөр институту, Кыргыз Республикасынын маданият, маалымат жана туризм министрлиги жана Т. Абдумомунов атындагы Кыргыз Улуттук Академиялык драма театры биргелешип сахна ханышасы жана кино жылдызы Таттыбүбү Турсунбаеванын 70 жылдык юбилейине арналган “Т.Турсунбаеванын театр жана кино искусствосундагы орду” аттуу илимий-практикалык конференция жана театрлашкан эскерүү күнүн өткөрдү.

Таттыбүбү Турсунбаеваны эскерүү иретинде айкелине гүл коюу менен башталган иш-чарада кыргыз искусствосуна салым кошкон артисттер, акындар, коомдук ишмерлер актрисанын жаркын элеси, жараткан образдары жөнүндө кеп кылып, арналган ырлар окулду.
Т.Абдумомунов атындагы Кыргыз Улуттук Академиясында өткөн конференцияда Кыргыз Улуттук илимдер академиясынын философия жана саясий-укуктук изилдөөлөр институтунун директору, корреспондент-мүчөсү, философия илимдеринин доктору Осмон Тогусаков Т.Турсунбаеванын чыгармачылык бейнесине кайрылып жатып, улуу инсандардын анын талантына, сулуулугу менен адамгерчилигине баа бергендигин баса белгилеп кетти.
Пленардык докладда философия илимдеринин кандидаты, доцент Калбүбү Сариева “Т.Турсунбаева кыргыз поэзиясында” деген макаласында атактуу актрисага Эрнис Турсуновдун, Сүйөркул Турсуновдун жазган ырларына токтолсо, филология илимдеринин кандидаты, доцент Ж.Тойбаева “Т.Турсунбаева звезда Кыргызской театральной сцены” деген билдирүүсүндө Турсунбаеванын театрда каармандын образын ачуудагы өзгөчөлүгүнө, КР УИАнын илимий кызматкери Умар Жаныкулов “Жемчужина кыргызского кино” деген билдирүүсүндө Таттыбүбү Турсунбаеванын “Кызыл алма”, “Отко таазим” деген тасмаларында, сахнада ойноосун, көрөрмандарды өзүнө тарткан жылдызын, кайталангыс касиетин, Таттыбүбү Турсунбаеванын салып кеткен чыйыры эч качан унутулбасын, келечек муун дайыма таазим кылаарын айтып, баа берип кетти.       

__________________________________________________________

17:00 27.10.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

Завершается проект кыргызско-японского партнерства по сбору и хранению археологических артефактов Центральной Азии

    
В нынешнем году завершается проект сотрудничества Японии и Кыргызстана по сбору, изучению и сохранению археологических находок в Центральной Азии. Об этом сообщил руководитель проекта с японской стороны, директор Национального исследовательского института культурных ценностей (НИИКЦ)  г. Токио доктор Масаши Абе,  на проходящем сегодня в Бишкеке международном семинаре «Сохранение культурного наследия в Центральной Азии»
Эта встреча историков и археологов Кыргызстана и Японии проходит в главном корпусе Национальной академии наук Кыргызской Республики (НАН КР). Семинар является восьмым по счету ежегодным мероприятием проекта. Он организован Институтом истории и культурного наследия (ИИиКН) НАН КР, НИИКЦ городов Токио и Нара (Япония), с целью защиты культурного наследия центральноазиатского региона.
Помимо историков, археологов   на встречу были приглашены президент НАН КР, академик Абдыганы Эркебаев, вице-президент НАН КР, академик А.А. Алдашев, а также Чрезвычайный и Полномочный Посол Японии в КР Такаюки Коикэ.
Как подчеркнул в ходе встречи д-р Масаши Абе, совместный проект историков и археологов обеих государств проходит в подобном формате впервые. «Первый раз за время сотрудничества наших стран происходит взаимодействие и обмен опытом в таких специализированных отраслях археологической науки, как зооархеология и палеоботаника. С японской стороны обе науки представлены нашими специалистами Хиру Канша и Казуя Ямаучи» - подчеркнул он. И добавил, что, в рамках проекта, в нынешнем году побывали, по обмену опытом в Японии археологи из НАН КР, а также из Кыргызско-Российского Славянского университета. В свою очередь, ряд сотрудников и стажеров проекта с кыргызской стороны поступили в аспирантуру Национальной академии наук Кыргызстана.
Как подчеркнул на открытии семинара президент НАН Абдыганы Эркебаев, «уже с первой половины XIX столетия наметился стабильный интерес других народов к культуре и прошлому нашей страны. Но он наблюдался лишь со стороны российских исследователей и, в очень малой степени – их западноевропейских коллег. С конца прошлого века, когда Кыргызстан стал независимым, ситуация несколько изменилась. Теперь к нам проявляют интерес, как к равным партнерам, совершенно разные страны. В первую очередь – те, с которыми у кыргызов существуют давние узы генетического и культурного родства. Японцы входят в число таких родственных нам наций».
На открытии встречи Чрезвычайный и Полномочный Посол Японии в Кыргызстане Такаюки Коикэ выразил надежду, что  такое сотрудничество наших стран в гуманитарной сфере станет в ближайшем будущем прологом более тесного и плодотворного партнерства в области изучения исторического наследия Азиатского континента. 
Семинар продлится до 1 ноября.           

............................................................................................................................

На кырг.

Борбор Азиядагы археологиялык табылгаларды жыйноо жана сактоо боюнча кыргыз-япон өнөктөштүк долбоору аяктоонун алдында турат


Быйылкы жылы Кыргызстан жана Япон мамлекеттеринин ортосундагы Борбор Азиядагы археологиялык табылгаларды жыйноо жана сактоо боюнча сегиз жылдык долбоору аяктаганы жатат. Бул жөнүндө долбоордун япон жагынан жетектеген, Токио шаарындагы маданият баалуулуктары Улуттук изилдөө институтунун директору, доктор Масаши Абе “Борбор Азиядагы маданий баалулуктарды сактоо” деген аталыштагы семинардын ачылышында билдирди.
Кыргызстандын жана Япониянын тарыхчылары менен археологдордун бул иш-чарасы Кыргыз Республикасынын КР Улуттук илимдер академиясынын чакан залында өткөрүлдү. Семинар долбоордун алкагында сегизинчи жолу өткөрүлүүдө. Борбор Азия аймагындагы маданий баалуулуктарды сактап калуу максатында жасалган иш-чаранын уюштуруучулары Токио жана Нара шаарларындагы маданий баалуулуктардын улуттук изилдөө институттары жана КР УИАнын тарых жана маданий мурастар институту. 
Жолугушууга тарыхчылар менен археологдордон башка КР УИАнын президенти, академик Абдыганы Эркебаев, КР УИАнын вице-президенти А.Алдашев, Кыргызстандагы Япониянын толук жана ыйгарымдуу элчиси Такаюки Коикэ, Япониянын ар кайсы окуу жайларынын окутуучулары жана КР УИАнын, жождордун, музейлердин жана мамлекетибиздин башка структураларында иштеген жаш адистер катышты.
Долбоордун япон тарабынан жетекчиси Масаши Абэ жолугушуунун жүрүшүндө мындай, эки мамлекеттин ортосундагы долбоор алгачкы жолу өтүп жатканын белгилеп кетти. «Биздин кызматташуубузда тар тармактуу археология илиминин зооархеология жана археоботаника жаатында бириккен аракеттешүү жана тажрыйба алмашуу биринчи жолу өтүп жатат. Япон тарабынан Хиру Канша жана Казуя Ямаучи деген илимпоздор иштешүүдө» - деди ал. Долбоордун алкагында бул жылы Японияга КР УИАнын жана Кыргыз-Орус Славян университетинин археологдору барып келишти. Ошону менен катар долбоордун кызматкерлеринин бир тобу КР УИАнын аспирантура бөлүмүнө окууга тапшырышты деп кошумчалады окумуштуу.
“XIX кылымдын экинчи жарымынан бери биздин элдердин маданиятына башка элдердин кызыкчылыгы артууда. Бирок ал орус окумуштуулары тарабынан, жана бар аз кызыгуу Батыш Европа мамлекеттеринен гана болчу. Өткөн кылымдын акырында, Кыргызстан эгемендикке жеткенде абал бир топ өзгөрдү. Эми бизди башка мамлекеттер да тең өнөктөшү катары кабыл алып, кызыгуусу артууда. Биринчи эле, биздин маданий жана генетикалык байланышыбыз бар элдер. Ошондой, бизге туугандыгы бар элдердин катарында япондор да бар” – деп белгилей кетти КР УИАнын президенти Абдыганы Эркебаев.
Бул семинар музей экспозициясын түзүүгө жана талаа иштери боюнча отчетту даярдоого байланышкан маселелерге арналат. Анын катышуучулары археологиялык экспонаттарды сактоонун усулдары жана принциптери менен таанышат, ошондой эле музейде археологиялык табылгаларды пайдалануу менен экспозицияны түзүүнү үйрөнүшөт. Мындан бөлөк, талаа изилдөөлөрүн иретке келтирүү жана аны илимий публикациялоого даярдоо маселелери чагылдырылат. Соңку сабактар болсо зооархеологияга жана археоботаникага арналууда.

Семинар 1-ноябрга чейин созулат.

__________________________________________________________

10:20 24.10.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

Международный семинар «Сохранение культурного наследия в Центральной Азии»


Международный семинар «Сохранение культурного наследия в Центральной Азии», по вопросам подготовки отчетов о полевых исследованиях и создания музейной экспозиции, пройдет с 27 октября по 1 ноября 2014 года в главном корпусе Национальной академии наук Кыргызской Республики (НАН КР) в Бишкеке. Эту встречу историков, организованную Институтом истории и культурного наследия (ИИиКН) НАН КР, Национальными исследовательскими институтами культурных ценностей (НИИКЦ) городов Токио и Нара (Япония), намечено провести с целью защиты культурного наследия Центральной Азии.
Семинар является одним из серии аналогичных мероприятий, проводимых с 2011 года сотрудниками ИИиКН и их партнерами из Японии, с целью обучения молодых специалистов нашего региона. Предыдущие семь аналогичных мероприятий были посвящены темам «Документация», «Раскопки», «Сохранение» и «Управление объектом наследия».
Участникам семинара будут предложены информационные и дидактические материалы о принципах и методах хранения научных данных по археологии, а также о создании экспозиций с использованием археологических находок в музеях. Помимо того, в русле данной тематики намечено рассмотреть вопросы подготовки полевых отчетов, с последующей их публикацией. В заключительной части встречи запланированы лекции по зооархеологии и археоботанике.
В числе лекторов семинара выступят сотрудники ИИиКН Бакыт Аманбаева, Валерий Кольченко, Айдай Сулайманова, Чинара Бексултанова, и их коллеги из Японии – специалисты НИИКЦ г. Токио Казуя Ямаучи, Масаши Абе, Шого Куме, Хиру Канша, Японского агентства по содействию науке (г. Токио) Сайджи Арай, Ши Акаши, Национального музея этнологии (г. Осака) Шинго Хидака.

 

__________________________________________________________

15:20 20.10.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

Изданы эпос «Кедейкан» в версии акына Токтогула Сатылганова и сборник его произведений


Две книги произведений известного акына Токтогула Сатылганова выпустила, по случаю 150-летия со дня его рождения, Национальная академия наук КР.
Издания – сборник песен Токтогула и его версия малого кыргызского эпоса «Кедейкан», вышли в свет тиражом в 1 000 и 2 000 экземпляров соответственно. Книги представляют собой итог работы составителей - многолетних исследований творчества Т. Сатылганова академиком А. Акматалиевым и кандидатом филологических наук О. Соороновым.
По их словам, новинки содержат ряд фрагментов произведений легендарного акына, измененных, по идеологическим соображениям, при публикации, в советские годы, шедевров его творчества, включая версию эпоса «Кедейкан». По словам составителей, в процессе подготовки издания сборника и варианта эпоса использованы материалы Рукописного фонда Национальной академии наук КР.
Книги выпущены в бишкекской типографии «Турар». Средства на издание выделены из госбюджета к юбилею Токтогула Сатылганова. В ближайшее время, при поддержке Тюркской академии, намечено издать ряд произведений акына на кыргызском и казахском языках.    

............................................................................................................................

На кырг.

Токтогул Сатылгановдун ырларынын тандалмалары жарык көрдү

Кыргыз элинин улуу акыны Токтогул Сатылгановдун 150 жылдыгына карата Улуттук илимдер академиясы тарабынан даярдалган чыгармалар жыйнагы жана акындын варианты боюнча айтылган “Кедейкан” эпосу “Турар” басмасынан (түзүүчүлөр А.Акматалиев, О.Сооронов) өкмөттүн каражаты менен 1000, 2000 нускада жарык көрдү.
Бул китептер мурда жарык көргөн басылмалардан айырмаланат. Мурдагы басылмасында чыгармалар советтик идеологияга байланыштуу бир топ салттар оңдолуп, түзөлүп басылып келген. Ал гана эмес “Кедейкан” эпосу да өзгөрүүгө учураган. Түзүүчүлөр жасалган түзөтүүлөрдү академиянын кол жазмалар фондундагы материалдар, маалыматтар менен салыштырып, жаңы китептерди коомчулукка тартуулап отурушат. Мына ушул нуска Түрк академиясы тарабынан жакында казак тилине которулуп, кыргыз, казак тилинде жарык көрмөкчү.

__________________________________________________________

14:00 17.10.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

Обращение ученых-медиков, членов
Национальной академии наук Кыргызской Республики

         Президенту Кыргызской Республики Атамбаеву Алмазбеку Шаршеновичу,
         Торага Жогорку Кенеша Кыргызской Республики Жээнбекову Асылбеку Шариповичу,
         Премьер-министру Кыргызской Республики Оторбаеву Джоомарту Каиповичу

 

Глубокоуважаемый Алмазбек Шаршенович, Асылбек Шарипович, Джоомарт Каипович!

 

Обращаемся к Вам в связи с поручением Президента страны Атамбаева Алмазбека Шаршеновича Правительству КР и рекомендациями Общественного экспертного совета (ОЭС) при Президенте КР по реформированию системы науки и возрождению научной деятельности в Кыргызстане.
Мы с пониманием восприняли данное поручение Президента КР Атамбаева А.Ш., и считаем, что давно назрела такая необходимость, т.к. в такой небольшой стране как Кыргызстан,  отсутствует координирующий всю науку республики уполномоченный орган. Наука ведется в НАН КР, отраслевых НИИ и в ВУЗах страны. Надо отметить, что имеется дублирование тем, а также отсутствует полная информация о выполняемых различными научными учреждениями научных разработках. Хотя Министерство науки и образования КР обязано курировать всю науку, на самом деле оно больше занято образовательным процессом и это естественно (там и так много нерешенных проблем), а до науки у них просто руки не доходят.
Во-вторых, немного удивляют рекомендации ОЭС, где в п. 4 отмечено о придании НАН КР статуса общественной организации с функциями консультативно-совещательного органа по вопросам взаимодействия государственных органов и науки.  Считаем, что это приведет к разрушению всей нашей системы науки, выстроенной многими годами труда великих ученых Кыргызстана, которыми были начаты те направления, которые в последующем дали научные достижения, признанные советским и мировым научным сообществом. Чтобы не быть голословным, отметим, как следует из отчета НАН КР за 2013 год, различными международными Фондами было профинансировано 52 проекта на сумму более 2 млн. долларов США. На эти средства приобретены современное научно-техническое оборудование, организованы экспедиции, командировки и проведены эксперименты.
Практика многолетних научных исследований НАН КР показывает, что многие научные разработки, имеющие важное прикладное значение не внедряются в производство. Причина создавшегося положения кроется не в том, что выдвинутые учеными предложения являются несовершенными, а в отсутствии инновационного звена, ответственного за внедрение. Ежегодно в разные министерства, ведомства НАН КР направляет предложения о результатах разработок, которые готовы к внедрению, но к сожалению, обратной связи нет.
В свете последних событий обратимся к истории создания АН КР. 5 января 1943 года Совнарком СССР принял постановление «Об организации Киргизского филиала Академии наук СССР», а в 1954 году был открыт Академия наук Киргизской ССР. Через 60 лет после образования АН республики снова возникла необходимость концентрации  науки в одном ведомстве или координация всей науки республики каким-нибудь координирующим органом, и мы считаем, что таким ведомством должна быть НАН КР.
Как известно, первым президентом АН Киргизской ССР был избран выдающийся ученый-хирург, академик Ахунбаев И.К. Одним из первых НИИ, который вошел в состав АН Кирг.ССР был Институт краевой медицины, ныне Институт горной физиологии (ИГФ). Под руководством ак. И.К. Ахунбаева развивались и координировались исследования по эндемичному зобу, эхинококкозу и экспериментальной электрофизиологии сердца в горных регионах республики, проводились работы по изучению влияния длительного пребывания в высокогорье на нормальное и патологическое кровообращение и установлению норм артериального давления у лиц, постоянно проживающих на высоте. Продолжая традиции, Институт горной физиологии проводит исследования по поиску средств оптимизации адаптационных возможностей и повышения качества жизни населения гор в условиях социоэкономической трансформации Кыргызстана. С целью интеграции образовательной и научно-исследовательской деятельности и содействия научно-техническому прогрессу совместно с МУК на базе ИГФ НАН КР создан «Научно-образовательный академический комплекс «Горная ассоциация». Организован Межотраслевой учебно-научный центр биомедицинских исследований при Кыргызской государственной медицинской академии им. И.К Ахунбаева и Национальной академией наук КР, проводящий важные исследования в области синтеза биологически активных веществ. Также с факультетом фармакогнозии КГМА и Инновационным центром фитотехнологий НАН КР осуществляется работа по Комплексной программе по изучению эфиромасличных лекарственных растений с целью получения биопрепаратов.
Результаты научных изысканий Инновационного центра фитотехнологий в области изучения природных ресурсов и разработки технологий получения биоактивных соединений из полезных и лекарственных растений Кыргызстана находят применение в практическом здравоохранении. 
Учеными Института химии и химической технологии получены новые имплантаты, позволяющие ускорить срастание костей и сократить время госпитализации больных, которые проходят испытания, в БНИЦТО, на биосовместимость.
Мы, медики члены академии наук Мамакеев М.М., Мамытов М.М., Мурзалиев А.М., Кудаяров Д.К., Раимжанов А.Р., Джумабеков С.А. являемся заведующими кафедрами КГМА им. И.К. Ахунбаева, руководителями отраслевых НИИ МЗ КР, а академик Айдаралиев А.А. является основателем Международного университета Кыргызстана. Также неразрывно связана работа с КГМА и практическим здравоохранением членов-корреспондентов: Адамбекова Д.А., Зурдинова А.З., Намазбекова М.Н., Ашимова И.А., Оморова Р.А. и Сагымбаева М.А. Они тоже являются профессорами, ведут занятия со студентами и руководят диссертационными работами аспирантов и докторантов.
Успехи и научно-техническое лидерство в мире во многом определяется интеграцией науки и образования, которое является эффективным инструментом развития экономики,  основанной на знаниях. Объединение научных учреждений и Вузов для решения первоочередных задач в соответствии со стратегическими программами развития страны будет способствовать повышению качества образования, а также омоложению кадрового состава научной среды.
Считаем, что Национальную академию наук КР, которая имеет развитый исследовательский, опытно-конструкторский и производственные базы, основное творческое ядро – высококвалифицированные научные кадры, работающие по многим научным направлениям, необходимо не только сохранить, а нужно поднять статус НАН КР, и придать ей координирующую роль для всей науки страны.
Мы согласны с заявлением Атамбаева Алмазбека Шаршеновича о необходимости реформ и, что в настоящее время назрела острая необходимость изменения принципа финансирования – переход на конкурсное финансирование целевых проектов по статье развитие. Также при подготовке и принятии государственных решений по крупным экономическим и социальным вопросам обязательным условием должно стать привлечение и участие научного сообщества в обсуждении данных вопросов.
Непреходящая роль науки в экономическом, социальном и культурном развитии, в обеспечении национальной безопасности государства неоспорима. Без науки ни в одном государстве не могут быть не только разработаны собственные технологии, но даже внедрены заимствованные у развитых стран без риска стать их сырьевым придатком.
Мы, нижеподписавшиеся ученые-медики, члены НАН КР,        считаем, что необходимо очень тщательно и взвешенно проводить реформы в научной сфере страны, которые позволят не только сохранить академическую науку, но и дадут новый импульс для дальнейшего развития науки во благо экономического и духовного процветания нашего государства.

 

С уважением,

 

академики НАН КР:

Мамакеев М.М. -  Кыргыз Республикасынын Баатыры
Мамытов М.М. -  Кыргыз Республикасынын Баатыры
Мурзалиев А.М.
Кудаяров Д.К.
Айдаралиев А.А.
Раимжанов А.Р.
Джумабеков С.А.

члены-корреспонденты НАН КР:

Зурдинов А.З.
Адамбеков Д.А.
Намазбеков М.Н.
Оморов Р.А.

 

__________________________________________________________

15:30 16.10.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

Молодежный инновационный форум ШОС


С 7 - 10 октября 2014 года в столице Башкортостана – Уфе – состоялся Форум молодых ученых-инноваторов из России, Китая, Казахстана и других стран-участниц Шанхайской организации сотрудничества. Одной из основных целей форума является объединение усилий государства, бизнеса и научного сообщества в создании условий для включения молодежи этих стран в инновационную деятельность. 
В работе Форума приняли участие: -  100 молодых ученых;-  42 эксперта, - 20 инновационных проектов было представлено на специализированной выставке,- 83  инновационных проекта было представлено участниками на суд экспертов; -  дискуссионные площадки посетили более 1000 гостей.
В номинации: “Лучшая инновационная идея” по направлению “Индустрия наносистем”сертификат выдан Сыдык уулу Нурбеку – научному сотруднику Института физико-технических  проблем и материаловедения НАН КР. Заключением экспертного совета подверждается, что проект “Разработка технологии получения нано размерных пленок аморфного кремния и прямой лазерной записи на них” признан победителем в конкурсе проектов молодежного инновационного форума ШОС.

............................................................................................................................

На кырг.

ШКУнун жаш окумуштуулар форумунда биздин
окумуштуу ийгиликке жетти

2014-жылдын 7-10-октябрында, Башкырстандын борбору – Уфада  Россия, Кытай, Казакстандын жана Шанхай кызматташуу уюмуна кирген башка катышуучу-мамлекеттеринин жаш инноватор-окумуштууларынын Форуму өттү. Форумдун негизги максаттарынын бири болуп ушул мамлекеттердин жаштарын инновациялык ишмердикке тартуу үчүн шарт түзүү максатында мамлекеттин, ишкердиктин жана илимий жамааттын аракеттерин бириктирүү болуп эсептелет.
Форумдун ишине: -  100 жаш окумуштуу; -  42 эксперт, -атайын көргөзмөгө 20 инновациялык  долбоор сунушталган, - катышуучулар тарабынан 83  инновациялык  долбоор эксперттердин таразалоосуна коюлган; дискуссиялык аянтчага 1000  ашык адам келген.
“Мыкты инновациялык идея” номинациядагы “Наносистемалардын индустриясы” деген багыттагы сертификат КР УИАнын физика-техникалык проблемалар жана материал таануу институтунун илимий кызматкери Сыдык уулу Нурбекке берилди.
Эксперттик кеңештин бүтүмү боюнча “аморфтук кремнийдин наноразмердүү пленкаларын алуу жана ага лазер менен тикелей жазуу технологияларын иштеп чыгуу” деген долбоор ШКУнун жаштар инновациялык форумундагы долбоорлордун сынагында жеңүүчү болду.

__________________________________________________________

14:00 10.10.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

«Китайский уголок в Центральной научной библиотеке НАН КР»

 
9 октября 2014 г. в Центральной научной библиотеке НАН КР при поддержке КИЭКОП/CEPIEC (Корпорация по импорту и экспорту китайских образовательных публикаций) состоялось торжественное открытие Китайского уголка, в котором приняли участие президент НАН КР Абдыганы Эркебаев, вице-президенты НАН КР Алмаз Алдашев, Биймырза Токторалиев, временно поверенный в делах посла КНР в Кыргызстане Жень Ши, вице-президент Консульства КНР в Бишкеке Ву Бо, директор ЦНБ НАН КР Ширин Ибраимова и другие.
Создание Китайского уголка стало возможным в связи с осуществлением совместного проекта между ЦНБ НАН КР и КИЭКОП, в соответствии с которым китайская сторона предоставила более 300 книг по изучению китайского языка, а также другие научные публикации об истории, географии, искусстве, культуре, туризме, экономике и социальному развитию на китайском и русском языках. Со своей стороны ЦНБ НАН КР создала Китайский уголок, каталогизировала поступившие книги, подготовила информационные материалы по популяризации Китайского уголка. Этот проект будет развиваться в течение трех лет, в последующее 2 года будет предоставлено по 150 наименований книг каждый год.
В своей речи президент НАН КР Абдыганы Эркебаев отметил значимость кыргызско–китайских отношений «Я очень рад, что со стороны китайского посольства уделяется такое  внимание науке, это очень кстати, так как наша библиотека нуждается в пополнении всевозможными книгами, журналами и публикациями»,– добавил Абдыганы Эркебаев.
В свою очередь временно поверенный в делах посла КНР Жень Ши выразил намерение и впредь помогать ЦНБ НАН КР в виде литературы о Китае «В рамках                      65-летия КНР и 60-летия НАН КР я буду рад помочь библиотеке и уже завтра распоряжусь о предоставлении очередной партий книг Центральной научной библиотеке НАН КР на безвозмездной основе» – заявил Жень Ши.
Центральная научная библиотека НАН КР надеется, что научная общественность проявит интерес к китайским публикациям, а также студенты, молодые ученые, специалисты расширят свой кругозор по познанию китайской культуры.

 

............................................................................................................................

На кырг.

КР УИАнын Борбордук илимий китепканасында Кытай бурчу ачылды



2014-жылдын 9-октябрында КР УИАнын Борбордук илимий китепканасында КБББИжЭ/CEPIEC (Кытай билим берүү басылмаларын импорттоо жана экспорттоо боюнча корпорациясынын) колдоосунун аркасында Кытай бурчу ачылды. Ага КР УИАнын президенти, академик  Абдыганы Эркебаев, вице-президенттер академик Алмаз Алдашев жана Биймырза Токторалиев, КЭРдин Кыргызстандагы өкүлү Жень Ши, КЭРдин Консулдугунун вице-президенти Ву Бо, китепкананын директору Ширин Ибраимова ж.б. катышты.
Кытай бурчун уюштуруу КР УИАнын Борбордук илимий китепканасы менен КБББИжЭ ортосундагы биргелешкен долбоорду ишке ашыруу алкагында жетишилди. Ага ылайык, кытай тарап кытай тилин үйрөнүү максатында 300 китеп жана кытай жана орус тилдеринде кытай тарыхына, географиясына, искусствосуна, маданиятына, туризмине, экономикасына жана социалдык өнүгүүсүнө арналган илимий эмгектерди өткөрүп берди. КР УИАнын Борбордук илимий китепканасы Кытай бурчун уюштуруп, алынган китептерди каталогго кошуп, Кытай бурчу боюнча маалыматтарды даярдады. Бул долбоор үч жыл аралыгында иштейт, кийинки эки жыл аралыгында жыл сайын 150 китеп берилип турат.
КР УИАнын президенти, академик Абдыганы Эркебаев өз сөзүндө кыргыз-кытай мамилелеринин орчундуу экендигин белгилеп: “Мен Кытай элчилиги тарабынан илимге мындай көңүл бөлүнүп жаткандыгына абдан сүйүнүчтөмүн, бул кадам абдан жөндүү болду, себеби биздин китепкана ар түркүн китептерге, журналдарга жана публикацияларга муктаж” – деп кошуп кетти.
КЭРдин ыйгарым укуктуу элчи Жень Ши өз сөзүндө мындан кийин да Кытай жөнүндө адабий китептер жана журналдар менен камсыздоо жагынан жардам берээрин айтып кетти. “КЭРдин 65 жылдыгынын жана КР УИАнын 60 жылдыгынын алкагында мен КР УИАнын Борбордук илимий китепканасына жардам бергенге даярмын жана жакын арада дагы китептердин топтомун акысыз берүү боюнча аракеттенем” – деп билдирди элчи Жень Ши.  
КР УИАнын борбордук илимий китепканасынын кызматкерлери илимий жамаатты кытайлык басылмаларды пайдаланат жана студенттер, жаш окумуштуулар, адистер кытай маданияты боюнча таанымын кеңейтет деп ишенет.  

 

__________________________________________________________

09:00 09.10.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

Научно-практическая конференция  «К–Г. Каракеев – видный государственный деятель  и ученый»

  

8 октября 2014 года в  Малом зале НАН КР прошла научно-практическая конференция  «К–Г. Каракеев – видный государственный деятель  и ученый», посвященная 100–летнему юбилею именитого деятеля науки, советского ученого и киргизского историка, академика, доктора исторических наук Курман–Гали. Каракеева.   
В конференции принимали участие политические деятели, ученые, а также академики.
В своей приветственной речи президент НАН КР Абдыганы Эркебаев отметил неоценимый вклад Курман-Гали Каракеева в отечественную науку «В рамках празднования 60-летия НАН КР мы планируем создать аллею, в которой будут выставлены бюсты первых руководителей НАН КР, в числе которых и Курман–Гали Каракеев, этим мы хотим увековечить память ученых,  которые стояли в первоистоках академии наук »,– добавил Абдыганы Эркебаев.
В своем выступлении академик, д.т.н. Ильгиз Айтматов отметил тот факт, что Курман-Гали Каракеев проработал президентом НАН КР почти 20 лет, отдаваясь полностью своей любимой работе.
Курман-Гали Каракеев родился 7 ноября 1913 года в крестьянской семье. Трудовую деятельность он начал в 1933 году с должности заместителя редактора республиканской газеты «Ленинчил жаш». В 1938 году вступил в ВКП.
Вплоть до 1960 года, Каракеев работал на различных руководящих должностях городского, областного и республиканского масштабов. В 1946 году он окончил Высшую партийную школу при ЦК КПСС, а 1959 году – Академию общественных наук при ЦК КПСС.
С 1960 по 1978 годы Курман-Гали Каракеев возглавлял Национальную академию наук Киргизской ССР. За годы работы на данном посту, он провел большую научно-организационную работу по укреплению структурных подразделений академии, повышению эффективности научных исследований, расширению творческих связей с научными учреждениями ближнего и дальнего зарубежья.
Благодаря деятельности Каракеева, в Кыргызстане были созданы институты автоматики, физики, математики, физики и механики горных пород, сейсмологии, философии и права, биохимии и физиологии, а также некоторые другие структурные подразделения Национальной академии наук Кыргызской Республики.
В 1968 году избран членом-корреспондентом АН СССР. В 1991 году переизбран членом-корреспондентом РАН, входил в состав секции истории отделения историко-филологических наук Российской академии наук (ОИФН РАН).
13 ноября 2012 года, Курман-Гали Каракеевич скончался на 99-м году жизни, после продолжительной болезни. Прощание с академиком Каракеевым состоялось 16 ноября в Национальной академии наук Киргизии.
На момент своей смерти Каракеев являлся старейшим действительным членом-корреспондентом РАН.
Курман-Гали Каракеев является автором более 350 научных трудов, в том числе 10 монографий. Под его руководством защищено 20 докторских и кандидатских диссертаций. Многие ученики Каракеева возглавляют научные учреждения, являются видными и знаменитыми ученым не только в Киргизии, но и далеко за ее пределами.

__________________________________________________________

11:00 08.10.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

НАЦИОНАЛЬНАЯ  АКАДЕМИЯ НАУК
КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ

ОБЪЯВЛЯЕТ ПРИЕМ
 в  аспирантуру
на  2014-2015 год  на очную и заочную форму обучения.
        
Заявления принимаются
с 10 сентября по 15 октября 2014 года.

Вступительные экзамены в аспирантуру начинаются
с 25 октября 2014 года.
За  справками  обращаться по адресу:
г. Бишкек, пр. Чуй 265-а,  каб. 227.
Тел.: 0312 64 63 56,  0779 61 68 33

............................................................................................................................

На кырг.

КЫРГЫЗ  РЕСПУБЛИКАСЫНЫН
УЛУТТУК ИЛИМДЕР АКАДЕМИЯСЫ
2014-2015 окуу жылы үчүн аспирантурага
күндүзкү жана сырттан окуу формаларына кабыл алууну жарыялайт.
Арыздар 2014-жылдын 10-сентябрынан
15-октябрына чейин кабыл алынат.
Аспирантурага кабыл алуу экзамендери
2014-жылдын 25-октябрынан башталат.
Маалыматтар үчүн төмөндөгү дарекке кайрылыныздар:
Бишкек шаары, Чүй проспектиси, 265-а. каб.227
Тел.: 0312 64 63 56, 0779 61 68 33.

 

__________________________________________________________

10:30 07.10.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

Академик – член Президентского комитета

Республика Корея проявляет значимую инициативу по возрождению культурных взаимосвязей со странами Центральной Азии. Ярким примером такого содружества был Великий Шелковый путь, объединивший Восток и Запад. И сегодня, в эпоху всеобщей глобализации, Республика Корея направляет свои усилия на возрождение этого уникального в истории человечества опыта общения и взаимодействия.
Значимым фактом стало участие академика Абдылдажана Акматалиева в этом движении к новой культурной общности азиатских стран. В 2012 году он был избран членом Президентского организационного комитета по созданию столицы стран Азиатской культуры в городе Кванджу, Южная Корея. В состав данной организации вошли пять стран-участниц: Австралия, Китай, Япония, Камбоджа и Кыргызстан. На почетное место - стать членом стран Азиатской культуры претендовало более 60 участников из разных стран и то, что нашему соотечественнику удалось занять его, говорит не только о его личных заслугах, но и о престиже нашей страны в целом.
В конце сентября А.Акматалиев в качестве члена Президентского комитета побывал в городе Кванджу на очередном собрании. Он сообщил, что культурный центр отстроен и в 2015 году ожидается его открытие. Культурная столица предоставит небывалые возможности для самораскрытия  и популяризации творчества наших поэтов и писателей, композиторов, режиссеров, художников. Но кроме того, она предоставит площадку для знакомства с культурой нашей страны в целом, с древними традициями и обрядами кыргызского народа.
А.Акматалиев в этом приезде в Южную Корею принял участие и в Форуме “Азиатская культура”, где выступил с докладом о значении культуры на современном этапе человеческого развития, о перспективах ее дальнейшего развития.
Одним из важных направлений в деле возрождения культурных взаимосвязей азиатских стран стал проект “Сказительское искусство”, который объединил такие страны как Казахстан, Узбекистан, Таджикистан,  Кыргызстан и Южную Корею. Данный проект осуществляет важное дело на пути продвижения культуры азиатских стран в рамках международного конкурса сказительского творчества по мотивам мифов, сказок и эпосов стран Азии, организованное Министерством культуры, спорта и туризма Республики Корея при поддержке министерств культуры четырех стран Центральной Азии - Казахстана, Кыргызстана, Таджикистана и Узбекистана. В течение шести лет академик Акматалиев принимает активное участие в составе этого комитета. На 7 совещании Азиатского комитета "Сказительское искусство" были рассмотрены сотрудничество в сохранении и использовании культурного наследия,  вопросы укрепления сотрудничества между организациями и учреждениями в сфере культуры и искусства. Также был проведён первый семинар Сказительского искусства стран Азии, где приняли участие писатели и художники стран Центральной Азии и Республики Корея.
“Сказительское искусство” вот уже в течение нескольких лет представляет фольклорное наследие азиатских стран в новом, современном оформлении. Перед творческими  людьми стран-участниц была поставлена задача представить традиционные сюжеты народного творчества в новых жанрах – сценариях к фильмам и театральным постановкам, компьютерных играх, комиксах, сказках. Было важно представить традиционное искусство в понятной, близкой форме современному молодому человеку, сделав упор на его воспитательном эффекте. Этот проект стал также прекрасной возможностью для знакомства национальных культур друг с другом.
Опыт проведения подобного конкурса оказался успешным и плодотворным. За прошедшие три года общее число произведений, которые были отмечены наградами, составило 26. Это значимый и важный результат, демонстрирующий их высокую культурную ценность и возможность дальнейшей реализации для всех стран региона. За эти годы одержали победу в конкурсе драматург Б.Жакиев, режиссер Жалил Сооданбек, писатель Бактыбек Максүтов, театральный критик Жаныш Кулманбетов, которые написали произведения по мотивам эпосов “Манас”, “Жаныл Мырза”, “Эр Тоштюк”. Заняв первые места и завоевав гран-при конкурса, они получили призы в размере от 1000 до 18000 $.
В этом году конкурс, который проводится в четвертый раз, был посвящен сказкам и цифровым комиксам по мотивам 200 произведений словесного народного творчества стран Азии, избранных Минкультуры Кореи. Победителем этого года стала кандидат филологических наук Асель Исаева, написавшая сказку «Манас и сорок чилтенов». В качестве членов жюри от Кыргызстана участвовали народный художник Марат Шарафидинов, детский поэт Каныбек Жунушов, кандидат филологических наук Нурзина Ыйсаева, а также сотрудник Министерства культуры, информации и туризма Кыргызской Республики  Ринат Бакаев.
Международный конкурс сказительского творчества за этот небольшой срок стал реальным движущим ресурсом, направленным на то, чтобы вдохновить всех талантливых людей открывать миру новые грани нашего уникального народного литературного творчества. И более того, он стал новой формой по возрождению Великого шелкового пути, по объединению великих культур в единое целое пространство.
В планах на будущее есть желание и возможности осуществлять обмен опытом, повышение потенциала экспертов, специалистов в сфере культуры и искусства, в развитии индустрии культуры, расширять программы стажировок.
Такая совместная деятельность послужит стимулом для сближения народов, позволит сохранить наше общее богатое материальное и духовное наследие, послужит платформой для дальнейшего сотрудничества между нашими странами.

............................................................................................................................

На кырг.

Академик Президенттик комитеттин мүчөсү

Түштүк Кореянын Президенттинин Указы менен Азия элдеринин маданий шаары 2004-жылдан баштап курула баштаган эле. Жердешибиз академик Абдылдажан  Акматалиев Түштүк Кореянын Президентинин Указы менен уюштуруу комитетинин беш чет элдик мүчөнүн (Автралия, Япония, Кытай, Камбоджа)  бири болуп бекилген. Жакында А.Акматалиев Президенттик комитеттин мүчөсү катары Кванджу шаарында 29-30-сентябрда өткөн кезектеги жыйынына барып келди жана маданий шаардын толук курулуп бүткөндүгүн, 2015-жылы анын ачылышы күтүлүп жаткандыгын белгиледи. Биздин акын-жазуучуларыбыз, композиторлорубуз, режиссерлорубуз, сүрөтчүлөрүбүз өздөрүнүн чыгармачылыктарын дүйнөгө көрсөтүүгө шарт түзүлүп, толук мүмкүнчүлүк аларын, ошондой  кыргыз элинин каада-салттары, үрп-адаттары да  чагыларын – А.Акматалиев билдирди.

Азия маданий форуму
Бул барышында окумуштуу Түштүк Кореянын Кванджу шаарында 1-2-октябрда өткөн “Азия маданий форумуна” да катышып, маданий карым-катыштын бүгүнкү ал-абалы жана келечеги жөнүндө баяндама жасады. Форумга Азиянын 45 мамлекетинен окумуштуулар  катышты.                                                                                                                                                                                                                                                                                         “Айтуучулук өнөрү” проектиси беш өлкөнү – Казакстан, Өзбекстан, Тажикстан, Түштүк Корея жана Кыргызстанды камтыйт. Алты жылдан бери “Айтуучулук өнөр” комитетинин мүчөсү катары да академик Абдылдажан Акматалиев активдүү жана демилгелүү иш алып барууда. “Айтуучулук өнөр” проектисинин максаты – Азия элдеринин жомокторун, легендаларын бүгүнкү күнгө  кайрадан байланыштырып профессионалдык жанрларында (аңгеме, повесть, кино, мультфильм, спектакль ж.б.)  иштеп чыгып, жаштарды тарбиялоо, элдердин маданиятын бири-бири менен  тааныштыруу болуп саналат. Проектинин негизинде конкурс уюштурулуп келет. Академик А.Акматалиев жетекчилик кылган “Айтуучулук өнөрдүн” конкурсунда “Манас”, “Жаңыл Мырза”, “Эр Төштүк” ж.б. чыгармалардын негизинде жаңы ойлорду чагылдырган драматург Б.Жакиев, режиссер Жалил Сооданбек, жазуучу Бактыбек Максүтов, театр сынчысы Жаныш Кулманбетов 1000 доллардан 18000 долларга чейин байгелүү орундарга ээ болушкан.  2014-жылкы конкурста филология илимдеринин кандидаты Асел Исаеванын “Манас жана кырк чилтен” деген чыгармасы биринчи орунду алган. Кыргыз эл сүрөтчүсү  Марат  Шарафидинов, балдар акыны Каныбек Жунушов, жумушчу топтун мүчөлөрү филология илимдеринин кандидаты Нурзина Ыйсаева жана Маданият министринин кызматкери Ринат Бакеев чакырылган.

Казак окумуштуулары менен
Академик  А.Акматалиев Казак улуттук илимдер академиясынын жана казак улуттук педагогикалык университетинин окумуштуулары жана окутуучулары менен  3-октябрда тегерек столдо жолугушуп, эки элдин ортосундагы адабий-маданий байланыш тууралуу сөз козгошту. Эгемендүүлүктөн кийин кыргыз-казак адабий процессин изилдөө өтө солгундап кеткенин белгилешти. Профессорлор Б.Ибраим, Б.Ысмановдор бирдиктүү илимий проектилерди иш жүзүнө ашырууну сунуш кылышты. Казак  элинин улуу акыны Жамбылдын 4 томдугун даярдоодо  Б.Кебекова, А.Акматалиевдин жардамдарын белгилешип, ыраазычылык билдиришти.

 

__________________________________________________________

10:27 26.09.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

Международный симпозиум «История Ботанического сада им.Э.З. Гареева НАН КР».

25 сентября в Ботаническом саду им.Э.З. Гареева НАН КР (БС НАН КР) прошел Международный симпозиум «История Ботанического сада им.Э.З. Гареева НАН КР». В нем приняли участие ученые Главного ботанического сада им. Н.В. Цицина Российской академии наук (д.б.н., чл.-корр. НАН КР, в.н.с. Виталий Криворучко, к.б.н. Александр Кабанов, м.н.с. Ирина Павлова), вице-президент НАН КР, академик Алмаз Алдашев, директора институтов ОХТМБиСХН НАН КР. Международный симпозиум был посвящен памяти научно-исследовательской и организационной деятельности руководителей БС НАН КР и крупных ученых, внесших значительный вклад в становление и развитие Ботанического сада.
В своем выступлении вице – президент НАН КР, академик Алмаз Алдашев отметил о важности Международного симпозиума, посвященного истории Ботанического сада им. Э.З. Гареева, одного из крупнейших в Центральной Азии, располагающего многообразной растительной флорой.  Директор Ботанического сада им. Э.З. Гареева НАН КР, кандидат биологических наук  Туратбек Мусуралиев подчеркнул, « На данный момент  живые коллекции сада насчитывают около 5500 таксонов. Ботанический сад является  основной базой научно-исследовательских работ в области интродукции растений, уникальным собранием генофонда растительного мира, выполняет важную роль в деле охраны окружающей среды и устойчивом использовании компонентов мирового биологического разнообразия». 
В свою очередь, гость из Российской академии наук, член – корреспондент НАН КР Виталий Криворучко был признателен за теплый прием своих коллег и заявил, что намерен в 2015 году посетить Баткенскую область для экспедиционных работ. «Я очень рад,  что нахожусь среди вас в родном Ботаническом саду им. Э.З. Гареева, имя которому присвоено по моей инициативе решением Ученого совета. Очень хорошо, что продолжается традиция чествования ученых, проработавших в Ботаническом саду долгое время, внесших большой вклад в озеленение сада», - добавил Виталий Криворучко.

 

__________________________________________________________

09:27 26.09.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

............................................................................................................................

На кырг.

“Кыргыз туусу” гезитине 2014-жылдын 16-сентябрында
жарыяланган макала

Чолпонкул АРАБАЕВ, КР УИАнын президиумунун башкы окумуштуу катчысы,
КРнын УИАнын корреспондент-мүчөсү, юридика илимдеринин доктору, профессор

 

Жаңы ачылыштарды жайылтып келет

Улуттук илимдер академиясы (УИА) өзүнүн 60 жылдык тарыхында байсалдуу жолду басып өттү. УИА даңазалуу доорду да, соңку жаңы тарыхыбыздагы кыйынчылыктарды да башынан өткөрдү. Ошондуктан УИАнын басып өткөн жолу бүгүнкү күндө дыкаттык менен каралып чыгып, аны татыктуу баалоо мезгили келди.

Пайдубалды түптөөгө негиз болгон

Улуттук илимдер академиясынын тарыхына кайрылсак, мамлекетибиздин аймагындагы алгачкы илимий изилдөө иштери россиялык окумуштуулардын демилгеси менен жүргүзүлгөн жана алар кыргыз элинин тарыхына, тилине жана Кыргызстандын жаратылыш байлыктарына арналган эле. Мындай окумуштуулардын катарында В.В.Бартольд, П.П.Семенов-Тянь-Шанский, Н.А. Северцов, В.В.Радлов, А.П. Федченко, Н.М. Пржевальский, И.В.Мушкетов жана башкалар бар. Алар өз мезгилинин көрүнүктүү окумуштуулары, прогрессивдүү орус интеллигенциясынын өкүлдөрү катары кыргыздар тууралуу түшүндүрмө берип, бара-бара өлкөбүздөгү илимдин өнүгүшүнө көмөкчү болгон илимий изилдөөлөрдүн негиздерин түзүшкөн.
1920-жылдын декабрь айында VIII Бүткүл Россиялык Кеңештер съезди Россияны электрификациялоо боюнча лениндик илимий планды макул тапкан. Ал план боюнча Нарын, Ат-Башы жана Жел-Арык гидроэлектрстанцияларынын курулушу каралгандыктан, өндүргүч күчтөрдү жана ресурстарды комплекстик үйрөнүү зарылчылыгы келип чыккан, натыйжада илимий-изилдөө иштерин жайылтуунун жаңы этаптары башталган. Толугу менен

 

__________________________________________________________

09:16 26.09.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

............................................................................................................................

На кырг.

Кыргыз республикасынын улуттук илимдер академиясынын Гуманитардык жана экономикалык бөлүмүнөн сунушталган

Долбоор

Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Гуманитардык жана экономикалык илимдер бөлүмүндөгү Институттардын жамааты Кыргыз Республикасынын Президенти А.Ш. Атамбаевдин Өкмөткө илимди жана Улуттук илимдер академиясын реформалоо милдетин койгонун жана Өкмөттүн илимди реформалоо боюнча эксперттик комиссиянын сунуштарын  талкуулап, төмөндөгүчө  токтолот:
1. Кыргыз Республикасынын Президенти А.Ш.Атамбаевдин илим тармагын, анын ичинде Кыргыз  Улуттук илимдер академиясын реформалоо, оптималдаштыруу жана мындан ары өнүктүрүү боюнча тапшырмасын толук колдойбуз.
2.Бүгүнкү күндө Кыргыз Улуттук илимдер академиясынын илимий изилдөө багыттары, илимий изилдөөлөрдү уюштуруу формасы, методдору, анын структурасы реформалоого муктаж.
3. Кыргыз  гуманитардык илимдери дүйнөнүн эч бир өлкөсүндө изилдөөгө алынбастыгын жана бул илимдер  биздин өлкөдө  гана изилдене тургандыгын эске алуу менен аларга  мамлекеттик камкордук жана өтө аяр мамиле жасоого чакырабыз.      

Вице-президент,
академик                                             А.Акматалиев
19.09.2014

 

__________________________________________________________

09:35 22.09.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

 

............................................................................................................................

На кырг.

«Кыргыз тил илими: азыркы абалы жана келечеги»

2014-жылдын 18-сентябрында КР УИАнын Ч.Айтматов атындагы Тил жана адабият институту «Кыргыз тил илими: азыркы абалы жана келечеги» деген аталыштагы илимий-практикалык конференция өткөрдү.
Иш-чара мамлекеттүүлүктү бекемдөө жылына жана мамлекеттик тил күнүнө арналган. Конференцияда: кыргыз тилинин тарыхый грамматикасы, академиялык грамматикасын жазуу, кыргыз тилинин диалектологиясын изилдөө, кыргыз тилинин илимий жаңы тармагы болгон когнитивдик-лингвистикалык негизинде изилдөөлөр боюнча маселелер каралды.
 Катышуучулар: КР Улуттук илимдер академиясынын президенти, академик А.Эркебаев, КР Улуттук илимдер академиясынын вице-президенти, академик А.Акматалиев, КР Президентине караштуу тил комиссиясынын төрагасы, Бишкек гуманитардык окуу жайынын профессору С.Ибраимов, КУУнун филология факультетинин деканы, профессору Т.Маразыков, кыргыз-түрк “Манас” университетинин профессору Б.Сагынбаева, жана жождордун мугалимдери катышты.
Күн тартибине коюлган маселелер талкууланган соң, төмөнкүдөй мазмундагы резолюция кабыл алынды.
· Кыргыз тилиндеги изилдөөлөрдүн илимий сапатын жогорулатуу;
· Кыргыз тил маселелерин жаңы багыттарда (структура-семантикалык, коммуникативдик-функционалдык, когнитивдик ж.б.) изилдөөлөрдү өркүндөтүү;
· Кыргыз тилинин тарыхый грамматикасын колго алуу;
· Лексикография боюнча терминологиялык, этимологиялык, тарыхый сөздүктөрдү түзүүгө киришүү;
· Түрк тилдеринин компьютердик фондун, тилдерди үйрөнүү ж.б. программаларын түзүү;
· Кыргыз диалектилерин изилдөөнү жана “Кыргыз диалектологиясын” жазууну колго алуу.  
Жогоруда пландаштырылган илимий изилдөөлөрдү координациялоо жана жетектөө КР Улуттук илимдер академиясынын Ч.Айтматов атындагы Тил жана адабият институтунун алдындагы Илимий координациялык советке жүктөлсүн. 

__________________________________________________________

09:00 22.09.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

Гуманитарным наукам – государственное радение

Поручение президента А. Атамбаева Правительству Кыргызской Республики осуществить реформирование системы науки и создать условия для возрождения научной деятельности в стране вызвало заметный резонанс в обществе. Такое внимание главы государства к проблемам науки, на мой взгляд, – явление весьма знаковое и своевременное. Конечно, в период всеобщей глобализации и наука нуждается в оптимизации. Я полностью поддерживаю желание нашего президента видеть кыргызскую науку в тесной интеграции с наукой мировой, приносящей реальную пользу народному хозяйству страны. Сегодня и требование к науке, и отношение к ней общественности должны в корне измениться. Альтернативы этому нет, ибо завтра может стать слишком поздно.
Нынешнее состояние науки, ее будущее вызывают вполне обоснованную тревогу. Скажу прямо, мягко говоря прохладное, а по существу, полностью индиферентное отношение государства к науке началось со времени обретения страной суверенитета. За последние почти четверть века в Кыргызстане сменилось двадцать пять Правительств, ни одно из которых не озаботилось финансовыми, социальными, материально-техническими нуждами ученых. Неплохая научно-техническая база, оставшаяся со времен Союза, давно и безнадежно устарела, большая часть молодых, перспективных научных сил безвозвратно ушла в рынок. Оставшаяся часть беззаветно преданных науке страны людей продолжает достаточно успешно трудиться, но ведь у всего есть не только начало, но и конец, обусловленный возрастными и физическими ресурсами. На мой взгляд, именно к науке более всего подходит народная мудрость-сожаление: “Если б юность умела, если б старость могла!” Рядом с маститым, все умеющим, но, к сожалению, не все уже могущим ученым должна подрастать многое могущая, но мало что пока умеющая молодая поросль, которая в урочный час станет научной школой...
Некоторую надежду на развитие науки мне дает тот факт, что после революции 2010 года установилась относительная стабильность в нашей жизни, и число молодых людей в науке стало пусть и медленно расти.
Не могу обойти вниманием и такую ставшую модным поветрием в последние годы проблему, как стремление высокопоставленных чиновников и депутатов обязательно получить научную степень кандидатов и докторов наук по таким общественным дисциплинам как экономика, правоведение, филология, философия, политология. Не нами сказано: “Спрос рождает предложение”. Появился целый слой научных работников, которые за гораздо  высокую по сравнению с их зарплатами цену “выпекают” кандидатские и докторские диссертации. Новоиспеченные доктора наук с присущей им нахрапистостью стремятся купить и высокие звания академиков, членов-корреспондентов, стать лауреатами государственных премий. Они не только количественно увеличивают число ученых, но, что намного страшнее, показывают окружающим, что все покупается и продается. Считаю, что этим процессам необходимо поставить непреодолимый законодательный заслон.
Ныне в науке можно выделить три типа научных работников: 1) истинные Ученые, работающие на благо общества и для своего блага; 2) ученые, работающие себе во благо; 3) горе-ученые. Именно последние, ничтоже сумняшеся, покупают себе не только диссертации, но и уже практически выходящих на защиту соискателей, аспирантов и даже докторантов. В истинной науке это самая низкая точка падения специалиста.
Слово “реформирование” уже многие годы пугает многих из нас. И этому есть причины, много на нашей памяти случаев, когда, прикрываясь этим словом,  губили практически идеально функционирующие предприятия. Что далеко ходить, пресловутая “перестройка”, а это слово пусть и отдаленно, но является синонимом “реформирования”, привела к крушению огромной державы СССР, занимавшей шестую часть земной тверди. Но, чтобы избежать застоя, следует время от времени подвергать любую организацию изменениям. Да, наука нуждается в оптимизации, это особенно актуально сейчас. Но как это осуществить? В этом деле спешка губительна, недаром мудрые предки предупреждали нас “Семь раз отмерь, один раз отрежь”. Стало модным по разным проблемам приводить в пример Казахстан и Россию. Но ведь в деятельности их академий наук, уже после реформирования всплыли многочисленные проблемы, которые аукаются до сего времени.  В Казахстане, к примеру, все осталось в прежнем виде, кроме того, что теперь проекты институтов Академии наук финансирует Министерство образования, да вновь избранные академики и члены-корреспонденты не получают стипендий. Сейчас у них на уровне Правительства идет работа по восстановлению прежней АН. Вообще следует отметить, что президент Н. Назарбаев много внимания уделяет развитию науки. Так, два года назад именно по его инициативе была сформирована Тюркская академия, создание которой было горячо поддержано и нашим президентом А.Ш. Атамбаевым. Мало того ее создание было утверждено “Бишкекской декларацией”, принятой на саммите президентов тюркоязычных государств.
Национальная наука гуманитарного профиля нужна каждому государству в первую главу, ведь она – его лицо, один из главных атрибутов. Без языка, литературы, истории, философии нет государства, именно они дают нам право и возможность называть свою страну Кыргызской Республикой. Недаром язык, литература, история и философия стали научным фундаментом, на котором была создана наша Академия. Ни в одной другой точке мира не будет изучаться наш язык, литература, история и культура, ни одна страна никогда не предоставит нам инвестиции на них. Национальные науки – основа государственной идеологии, духовное зеркало общества.
Наш президент не устает повторять о необходимости развивать государственный язык, исследовать эпос “Манас” и историю Кыргызского каганата. Основатель турецкого государства Ата-тюрк очень высоко ценил гуманитарные науки, поэтому еще в 30-е годы прошлого века основал в своей стране “Академию языка, истории, литературы и культуры”. Рекомендация Общественного экспертного совета по образованию при президенте (в составе которого одна доктор и одна кандидат наук !?) придать гуманитарным наукам общественный статус – попытка срубить полузасохший сук, на ветвях которого  сидят в тесноте поэты и писатели, художники, композиторы, работники культуры, образования и науки, более двадцати лет влачащие полуголодное существование. Рекомендация, хочется верить, сделанная скорее всего по неразумению авторов, забывших мудрое предостережение великого баснописца: “Беда, коль пироги начнет печь сапожник, а сапоги – тачать пирожник...”. Судя по тому, что представители этого экспертного совета не решились принять приглашение поприсутствовать на общем собрании Президиума НАН КР по обсуждению их “Рекомендаций...”, они просто проголосовали “одомрямс” за второпях испеченный плохим кондитером текст.
Гуманитарные науки всегда будут нуждаться в государственном радении, такова их специфика. Если будут госзаказы, будет базовое финансирование, вместе с этим при Правительстве будет создан “Фонд науки”, из которого будет на конкурсной основе осуществляться финансирование проектов, результаты наших научных разысканий будут несравнимо выше.

Академик НАН КР,

А.А. Акматалиев

............................................................................................................................

На кырг.

 Гуманитардык илим мамлекеттик камкордукка муктаж

         Кыргыз Республикасынын Президенти Алмазбек Шаршенович Атамбаевдин илимди реформалоо боюнча Өкмөткө кайрылуу каты коомчулукта   өтө    жандуу    талкууга   түшүп   жаткан   мезгили.  Президент
А. Атамбаевдин республиканын илиминин тагдырына  кызыгып, мындан ары илимди кандай багытта өсүп-өнүктүрүү керектиги жөнүндөгү сунушу – бүгүнкү күндүн талабы. Азыркы ааламдашуу учурунда илимди да оптималдаштыруу максатка  ылайык. Президенттин кыргыз илиминин  дүйнөлүк илим менен болгон интеграциясы өтө тыгыз болушун, илимибиздин республикабыздын бардык тармактарында конкреттүү пайда, жыйынтык алып келүүсү тууралуу койгон милдет-маселелерин, каалаган ой-тилегин толук колдойм. Бүгүнкү күндө илимге жаңыча мамиле керек, эртең  кеч болуп калат.
Илимдин ал-абалы, келечеги бизди бушайман кылып келет. Илимге болгон кайдыгерлик ачык эле айталы Эгемендүүлүк алгандан бери өкүм сүрүп келе жатат. Окумуштуулардын социалдык, финансылык, материалдык-техникалык шартына көңүл бөлгөн Өкмөт болгон жок. Совет мезгилиндеги илимдин базасы кыйрады, талкаланды, кадрлар жан сактоо үчүн  базар экономикасына ылайык тарап кетишти. Илимде илимге дили менен берилген гана окумуштуулар калды, алар илимде ийгилик жаратып жатышат. 2010-жылдагы революциядан кийин илимдин кадыр-баркы көтөрүлүп, илимге кызыккан жаштар көбөйүп, илимде стабилдүүлүк калыптанганы кубандырат.
Коррупция илимди да чырмоок сымал чырмап баратканы түйшөлтөт. Акча, бийлик болсо кандидаттан баштап академикке чейин наамды, даражаны сатып алса болот деген көз караштар коомчулукта туруктуу орун ала баштады.  “Маңдай тер агызбай” туруп, коррупциялык жол менен илимдин сересине чыккандар көбөйүп жатат. Илимий даражалар кызматтан кызматка  көтөрүүлүнүн трамплини болуп калды.  Чиновник “окумуштуулардын” санын алып, аларды  анализдөө зарыл. Чиновниктердин көбү гуманитардык илимдин  өкүлдөрү болгондуктан, кызматынан пайдаланып дароо диссертация жактап алганга аракет кылышууда. Ошондой эле алар академик, коррепондент-мүчө, мамлекеттик сыйлыктарга умтулушат. Мына ушундай көрүнүш, албетте, коомчулуктун кыжырын келтирет. Башка тармактардын өкүлдөрү кызматта туруп илим жазганы өтө чанда. Экономика, юридика, философия, саясат таануу  илиминде кызматта туруп, кандидаттык, докторлук даражалар  алгандардын көбү бүгүнкү күндө активдүү окумуштуулар эмес, мына ушулар окумуштуулардын санын көбөйтүп жатат. Бир эле иши үчүн  коррупциялык ык менен доктор, профессор, корреспондент-мүчө, академик, мамлекеттик сыйлыктын лауреаты, илимге эмгек сиңирген ишмер, медал, орден ж.б. деген толгон-токой даража, наам, сыйлыктарды жеңил-желпи  алгандар бар. Андайларга тыюу салуу керек. Мына бул көрүнүш да илимдин өнүгүшүнө өзүнүн терс залакасын тийгизбей койбойт, эч ким изденбей калат. Илимге кызмат кылам десе, улам жаңы жетишкендиктерге умтулуусу зарыл. Азыркы учурда фундаменталдуу, элге, коомго, мамлекетке өтө керектүү илимий изилдөөлөр жүргүзүлбөй, иштелбей, майда, кайталанган темалар жеке илимпоздун, диссертанттын өзүнө гана пайда алып келип калды.
Азыр окумуштуунун үч түрүн байкоого болот: 1) коом жана өзү үчүн эмгектенген илимпоз; 2) жеке өзүнүн пайдасы үчүн эмгектенген илимпоз; 3) жалган, жасалма илимпоз. Совет учурунда биринчи гана түрү  – Илимпоз деген инсан болор эле.
Бүгүнкү күнү диссертацияны бирөөлөр жазып берүү толук күч алса, экинчилери жалган документтерди жасашып, илимий жоболорду  бузушууда, үчүнчүлөрү болсо бирөөлөрдүн аспиранттарын, изденүүчүлөрдүн жана  докторанттарын өздөрүнө “оформить” этишүүдө. Бул илимде өтө эле уят иш.
Адатта, реформалоо десе эле  көбүнчө  чочуп турабыз. Албетте, аны колдошубуз керек. Бирок, реформага жамынып алып аны жок кылуу оңой. “Кайра куруу” деп жатып килейген СССРди жок кылып деле албадыкпы?! Ооба, илимди оптималдаштыруу сөзсүз керек, өтө актуалдуу маселе. Бирок, кантип?! Элибизде жакшы макал бар эмеспи: “Жети өлчөп бир кес” деген. Анын сыңарындай, ойлонуп, өтө этиет мамиле кылуу керек. Биз дароо Казакстанды жалпы жонунан мисалга тартабыз, бирок анын ички мазмунуна көңүл бурбайбыз, оош-кыйыштарын эске алышыбыз зарыл. Чынында Казакстан Улуттук академиясы, анын президенти, вице-президенттери жана институттары мурдагыдай эле иштеп жатышат. Болгону Билим министрлиги барабынан илимий долбоорлор каржыланат жана академинын жаңы шайланган академиктери менен корреспондент-мүчөлөрүнө стипендия төлөнбөйт. Азыр аларда академияны кайрадан толук кандуу калыбына келтирүү маселесин Өкмөттүк   деңгээлде   көтөрүүлүдө.    Казак   Республикасынын    Президенти
Н. Назарбаевдин демилгеси менен бюджеттин негизинде Түрк академиясынын эки жыл мурун ачылышы эле илимге  болгон чоң көңүл буруу экендигин билдирет. Түрк академиясын куруу, түзүү ишин биздин Президентибиз Алмазбек Шаршенович Атамбаев да кызуу колдоп, кубаттаган. Ал гана эмес түрк тилдүү элдердин Президенттеринин саммитинде “Бишкек декларациясында” кабыл алынган.
Гуманитардык багыттагы улуттук илимдер мамлекет үчүн өтө керек, ал – мамлекеттин, улуттун жүзү, атрибуттарынын бири. Тили, адабияты, тарыхы, философиясы жок мамлекет болбойт, булар Кыргыз Республикасы деп атоого  мүмкүндүк берет. Ошондуктан, тил, адабият, тарых, философия Илимдер академиясы ачылганда илимий фундамент, база болгон. Тилибиз, адабиятыбыз, тарыхыбыз жана маданиятыбыз дүйнөнүн башка  эч бир жеринде изилденбейт, чет элден инвестиция да келбейт. Улуттук илимдер  мамлекеттик идеологиянын негизи,  коомубуздун руханий күзгүсү. Эгерде мамлекеттен эне тилин, адабиятын, тарыхын, философиясын алып койсок, мамлекеттин маани-маңызы жоголот. Президентибиз А. Атамбаев мамлекеттик тилди  өнүктүрүүнүн жана “Манасты”, Кыргыз каганатты изилдөөнүн зарылдыгын бекеринен белгилеген жок. Түрк мамлекетинин даанышманы Ата түрк гуманитардык  илимдерди жогору баалап, өз мамлекетинде “Тил, тарых, адабият жана маданият академиясын” 30-жылдарда эле түзүп, түптөп кеткени көрөгөчтүк болгон.  Гуманитардык илимдерди коомдукка айландыруу  дегендик – акын-жазуучулардын, сүрөтчүлөрдүн, композитолордун, маданият ишмерлеринин  бүгүнкү абалына туш келүү дегендик, жыйналган, топтоштурулган илимий потенциялдын таралышы дегендик.
Гуманитардык илим ар дайым мамлекеттик камкордукка муктаж, анын өзүнүн өзгөчөлүгүн эске алуу зарыл. Мамлекеттик тапшырмалар болсо, базалык каржылоо орун алса, ошону менен бирге “Илим фондусу” мамлекет алдында түзүлүп, илимий долбоорлор конкурстук негизде каржыланса, илимибиздин жыйынтыктары мындан да жогору, ийгиликтүү болору шексиз.
Илимдер академиясы иштебейт деген бир жактуу пикир бар. Бирок, бул туура эмес көз караш, башка илимдерде да жана анын ичинде  гуманитардык илимде да кийинки жылдары бир топ ийгиликтер болгонун коомчулук жакшы билет. Илимий кызматкерлер ар-намыстуулук менен көп иштерди аткарып келе жатышат. Мамлекеттик тилге, “Манаска”, кенже эпосторго, залкар акындарга, профессионал акын-жазуучуларга, Махмуд Кашгариге, Жусуп Баласагынга, Орхон-Энесай жазма эстеликтерине, сөздүктөргө, тарыхый булактарга ж.б. арналган 500 дөн ашуун китептерди демөөрчүлөрдүн жардамы менен чыгарып, гуманитардык илимдер бөлүмү ар тараптуу комплекстүү изилдөөлөрдү жүргүзүүдө. Бөлүмдөгү институттардын  темалары да жакындаштырылып, “Улуттук идея – тилде, адабиятта, философияда, тарыхта” деген сериялар коомчулукка жеткирилүүдө.
Академиялык илим менен ЖОЖдордун интеграциясы  азыр бизде бар. Академиянын көпчүлүк  илимпоздору ЖОЖдордо мугалим болуп иштешет, студенттердин, аспиранттардын илимий иштерин жетекчилик кылышат, студенттер, аспиранттар Академиянын лабороторияларынан кеңири пайдаланышат, окуутучулар менен окуу китептери, окуу куралдары биргелешип жазылууда. Бул жакындоо процессти этап менен өткөрүү керек, күчкө салып механикалык түрдө тездетүүнүн зарылдыгы жок.
Биринчиден, түзүлө турган Өкмөттүк комиссия менен Улуттук илимдер академиясынын илимди реформалоо комиссиясы бирдикте академиянын  статусун жана структурасын ачык-айкын аныктап чыгышы керек. Илимди кайрадан жандандыруу үчүн ага көмөк көрсөтүп, айрым приоритеттүү илимий багыттардын өнүгүшүнө көңүл буруу, камкордук кылуу талап кылынат Өз учурунда Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн Токтомуна да карабай, “реформалоонун” натыйжасында Президиумдун калпыс чечими менен жабылып калган структураларды мыйзамга  ылайык калыбына келтирүү жана тыкан, ийкемдүү структура түзүү күн тартибиндеги маселелерден. Улуттук илимдер академиясында да ашыкча, кыскара, бириктире турган структуралар жок эмес. Экинчиден, академияны коомдук мекемеге айландыруу кооптулук жаратат. Үчүнчүдөн, өзгөчө Гуманитардык  илимдерди коомдукка өткөрүүнүн зарылдыгы жок. Улуттук илимдерди өнүктүрүү үчүн улуттук программа иштеп чыгуу зарыл. Улуттук мааниси бар изилдөөлөрдү  финансылык, материалдык-техникалык жактан биринчи кезекте камсыз кылуу керек.. Төртүнчүдөн, Жогорку аттестатциялык комиссияны жаңы билим баскычына толук  өтмөйүнчө сактоо, аны күчөтүү  бүгүнкү күндүн талабы  болуп отурат. Бешинчиден, илимдин кадыр-баркын көтөрүү үчүн чыныгы илимпоздорду тарбиялоо милдети турат.
Жыйынтыктап айтканда, Президентибиз А. Атамбаев илимге чоң жоопкерчилик менен мамиле кылууну окумуштуулардын алдына милдеттендирди. Эми биз, коомчулук, окумуштуулар чөйрөсү илимди нары-бери тарткылай бербей, илимдин “көзүн” чукуп албай, жеке амбициялардан алыс туруп, келечек үчүн жакшынакай ийгиликтүү салтты улап,  ишенимдүү, илимий жолду тандап  алышыбыз керек. Илимдин тагдыры менен ойнобошубуз керек, келечек бизден оң, жакшы жыйынтык күтөт.

                                                        Абдылдажан Акматалиев,
КР УИАнын академиги

__________________________________________________________

14:00 19.09.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

23 сентября 2014 года (10.00) в конференц-зале национального исторического музея пройдет научно-практическая конференция «А. Карыпкулов – көрүнүктүү инсан, окумуштуу жана мамлекеттик ишмер», организованная Институтом философии и политико-правовых исследований НАН КР.
В работе конференции примут участие государственные деятели, академики и ученые, так или иначе связанные с жизнью и творчеством А. Карыпкулова.

            КАРЫПКУЛОВ Аманбек Карыпкулович родился 9 июня 1939 года в с. Кара-Суу Таласского района Таласской области. Окончил Пржевальский (ныне – Каракольский) педагогический институт (1962), аспирантуру Киргизского Государственного Университета (1967). Доктор философских наук (1983), профессор (1994), член-корреспондент АН Киргизской ССР (1974), академик НАН Кыргызской Республики (25.12.2000, по специальности "философия"). Лауреат государственной премии по науке и технике. Автор 80 научных работ, в том числе 8 монографий.
С 1962 года – преподаватель Пржевальского пединститута, инструктор, зав. отделом, секретарь по идеологии ЦК Компартии Киргизии, главный научный сотрудник Кыргызского НИИ педагогики, главный редактор Кыргызской Энциклопедии, председатель правления Государственного концерна "Акыл". В 1975-1987 гг. – депутат Верховного Совета Киргизской ССР, председатель Верховного Совета Киргизской ССР. В 1996-2001 гг. – президент Кыргызской Государственной Телерадиовещательной компании. В 2001-2002 гг. – руководитель Администрации Президента КР. С 15 июля 2002 по 26 апреля 2005 – Чрезвычайный и Полномочный Посол Кыргызской Республики в Турецкой Республике и Македонии. С 2005 по 2008 гг. – директор центра образования и культуры КРСУ.

За заслуги перед государством А. Карыпкулов награжден орденом "Трудового Красного Знамени" (1976, 1981), Почетной Грамотой ВС Киргизской ССР (1974), юбилейной медалью к 100-летию Ленина (1970), юбилейной золотой медалью «Манас-1000» (1995).

Автор книг:
-           "Народное образование в развитом социалистическом обществе". Фрунзе, 1982;
-           "Изучение русского языка и народное образование в Советской Киргизии" /на англ. языке/, США, 1985;
-           "Өнүккөн социалистик коомдо элге билим берүү". Фрунзе, 1985;
-           "Интернациональное воспитание в средней школе в условиях обновления общества". Бишкек, 1991.

Аманбек Карыпкулов умело совмещал свою работу на государственной службе с научной деятельностью. Он внес огромный вклад в развитие народного образования, науки, государственного управления и дипломатии страны. Светлая память о нем навсегда останется в сердцах кыргызстанцев.Читать далее

............................................................................................................................

На кырг.

2014-жылдын 23-сентябрында Улуттук тарых музейинин конференц-залында академик, философия илимдеринин доктору, мамлекеттик жана коомдук ишмер Аманбек Карыпкуловдун 75 жылдык мааракесине арналган «А. Карыпкулов – көрүнүктүү инсан, окумуштуу жана мамлекеттик ишмер» деген илимий-практикалык конференция өтөт. Конференцияны КР УИАнын философия жана саясий-укуктук изилдөөлөр институту тарабынан уюштурулуп жатат.
Конференцияга көрүнүктүү мамлекеттик ишмерлер, А.Карыпкуловдун ишмердигине байланышкан академиктер жана окумуштуулар катышат.

Карыпкулов Аманбек Карыпкулович 1939-жылы 9-июнда Талас районуна караштуу  Кара-Суу айылында туулган.1962-жылы педагогикалык институтунун орус тили жана адабияты факультетин бүткөн. КМУнун аспирантурасын аяктаган (1967-ж), философия илиминин доктору (1982-ж.) профессор (1994), Кыргыз ССРинин ИАсынын корреспондент мүчөсү (1974-ж.), Кыргыз ССРинин УИАсынын академиги (2000-ж.),  илим жана техника боюнча премиянын мамлекеттик лауреаты. Сексен илимий эмгектин анын ичинде 8 монографиянын автору.  

Анын эмгектери маданият, билим берүү тармактарынын социалдык проблемаларына, совет элинин тарыхый жаңы социалдык биримдик катары калыптануусунда илимдин жана элге билим берүүнүн ролун ачууга жана бул иште республикадагы партиялык уюмдардын жетекчилик иш тажрыйбасын жыйынтыктоого, калктын билим деңгээлин көтөрүүнүн зарылдыгын негиздөөгө арналган. "Народное образование в развитом социалистическом обществе", «Очерки истории Коммунистической партии Киргизии» (1979), «Советский Киргизстан на этапе развитого социализма» (1981), «Могучий фактор национального языкового развития» (1981) жана башка жыйнактардын авторлорунун бири жана редактору.

Аманбек Карыпкуловичтин илимий эмгектери АКШГермания жана башка чет өлкөлөрдө жарык көргөн. Карыпкулов Республиканын экономикасына рынок мамилеси киргенден кийин кедери кеткен китеп чыгаруу өндүрушүн кайра жандандырууга чоң салым кошту.

Кыргыз ССР Жогорку Кеңешинин депутаты (1975—87), 1985-ж. Кыргыз ССР Жогорку Кеңешинин төрагасы. Эки жолу эмгек Кызыл Туу ордени (1976, 1981) жана Лениндин 100 жылдыгына, “Манас - 1000” юбилейине арналган алтын медалдары менен сыйланган.

Аманбек Карыпкулов мамлекеттик кызматты жана илимий ишти ийгиликтүү айкалыштыра билген. Ал элдик билим берүүгө, илимге, мамлекеттик башкарууга жана дипломатияга ири салым кошкон. Анын жаркын элеси кыргызстандыктардын эс тутумунда сакталып кала берет.

_________________________________________________________

16:00 18.09.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

............................................................................................................................

 

В НАН КР состоялась встреча вице-президента НАН КР, академика  А.А. Алдашева с учеными Главного ботанического сада им. Н.В. Цицина РАН (РФ):  иностранным членом-корр. НАН КР, д.б.н. В.П.Криворучко, с.н.с. , к.б.н. А.В. Кабановым, куратором экспедиции флоры Средней Азии  И.В. Павловой  и  и.о.директора Ботанического сада им. Э.Гареева Т.С.Мусуралиевым.  Надо отметить, что  Криворучко В.П. является учеником Э. Гареева, внесшего огромный вклад в развитие садоводства в республике.  Он прошел путь от лаборанта до директора, возглавляя Ботанический сад им. Э.Гареева в 1994-2001 гг. Под  его руководством  проводились работы по селекционной адаптации плодовых культур применительно к условиям Кыргызстана,были получены гибридные фонды яблони и сливы.  В ходе встречи вице-президент НАН КР А.А. Алдашев отметил, что сейчас усиливается тенденция по завозу декоративных культур из-за рубежа. Например, голубая ель,  а также различные виды кипарисов, можжевельников, несмотря на то, что они  в достаточном количестве выращиваются  у нас, почему-то завозятся из Польши,  по причине того, что они, якобы, не кондиционные.  По словам В.П. Криворучко, Договор о научно-творческом сотрудничестве между  Главным ботаническим садом им. Н.В. Цицина РАН (РФ)  и Ботаническим садом им. Э. Гареева по обмену коллекциями растений, научными достижениями, методиками изучения, интродукцией растений  продолжается.  « Мы пополняем свою коллекцию из флоры Кыргызстана, в свою очередь, привезли  вам около 100 растений, семян, научной литературы. Хотел бы отметить, что необходимо  больше внимания обращать на местные сорта. На Иссык-Куле испытывались американские и местные сорта яблонь. Ученые говорят, что завезенные зарубежные сорта не выживают в местных условиях. Будущее - за местными питомниками», - сказал он.  Старший научный сотрудник  Главного ботанического сада им. Н.В. Цицина РАН (РФ) А.В.Кабанов  добавил, что у нас удивительно интересная флора. «Ваши сорта уникальные, отличимые, не похожие на другие западные аналоги. У вас продолжается селекционная работа, фонд постоянно пополняется. Надеемся, что вы сохраните разнообразие  плодовых и декоративных культур. Сорт- это не только экологический объект, это и культурный фактор, ваши сорта – культурное и научное достояние страны», - добавил он.

__________________________________________________________

09:00 18.09.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

............................................................................................................................

На кырг.

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ПРЕЗИДЕНТИ А. Ш. АТАМБАЕВГЕ,
КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ЖОГОРКУ КЕҢЕШИНЕ,
КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ӨКМӨТҮНӨ
КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН УЛУТТУК ИЛИМДЕР АКАДЕМИЯСЫНЫН
ОКУМУШТУУЛАРЫНЫН КАЙРЫЛУУСУ

Биз, өлкөнүн илимий коомчулугунун өкүлдөрү өлкөбүздүн Президентинин Кыргызстанда илим системасын реформалоо жана илимий изилдөө ишмердүүлүгүн кайра жандандыруу үчүн Өкмөткө берген тапшырмасын түшүнүп жана ыраазычылык менен кабыл алдык. Өлкө башчысынын илимге жана аны кайра жандандырууга ушундай көңүл бургандыгы колдоого татыктуу жана өз убагында болууда. Улуттук илимдер академиясынын окумуштуулары илимдин натыйжалуулугун жогорулатуу максатында аны уюштуруунун жаңы формаларын издөө зарылдыгы жөнүндөгү идеяны колдойт.
Экономиканы жана социалдык чөйрөлөрдү өнүктүрүүнүн эң маанилүү факторлору катары илимдин жана билим берүүнүн таасиринин өсүшү жылдан-жылга уламдан-улам ачык көрүнүүдө. Илимий анализ экономикалык, саясий жана социалдык ири маселелер боюнча мамлекеттик чечимдерди даярдоодо жана кабыл алууда зарыл звенолордон болуп калды.
Мамлекетибиздин калыптанышына, анын экономикалык потенциалын жогорулатууда, элдин тарыхый аң-сезимин калыптандырууда, анын руханиятын жана маданиятын өнүктүрүүдө өлкөбүздөгү илимий изилдөөлөр баа жеткис салым кошту.
Академиялык илимдин өнүгүшүнүн башталышы 1924-жылы Кыргыз автономиялуу областынын Академиялык борборун түзүү менен негизделген. Өлкөбүздүн жетекчилиги илимдин маанилүүлүгүн жакшы түшүнүп, согуштун эң оор 1943-жылы СССР ИАнын Кыргыз филиалын ачуу тууралуу чечимди кабыл алгандыгы мактоого татыйт.
Андан кийин илимий база түзүлгөн кезде, бул Борбор союздук жана республикалык жетекчиликтин чечими менен 1954-жылы Кыргызстан Илимдер академиясы болуп өз алдынча кайрадан түзүлгөн. Ошол убакыттан бери академиялык илим кыргыз элинин тарыхый мурастарын изилдеп-үйрөнүүдө, республикабыздын билим берүүсүн, маданиятын, экономикасын, өнөр жайын жана айыл чарбасын өнүктүрүүдө зор роль ойногон.
Илимдер академиясынын илимий изилдөөлөрүнүн спектри ар дайым биздин өлкөбүздүн коомдук-экономикалык өнүгүүсүнө багытталган. Кыргыз жериндеги табигый-минералдык ресурстарды өздөштүрүүдө окумуштууларыбыз тарабынан чечүүчү салым кошулган. Алтындын, сымаптын, көмүрдүн, мунайзаттын, сейрек кездешүүчү элементтердин, урандын жана башка көптөгөн кендер чалгындалган жана өздөштүрүлгөн. Курчап турган чөйрөнү, токой экосистемаларын коргоо боюнча илимий программаларды иштеп чыгууга зор көңүл бурулат.
Кыргызстандын экономикасы академиялык окумуштуулардан эң жаңы уникалдуу бир канча технологияларды, приборлорду, жабдууларды, машиналарды жана механизмдерди алган. Эң таза сурьманы, сымапты, алтынды алуу үчүн жаңы технологиялар иштелип чыккан жана айыл чарбада малдын жаңы тукумдары: ала-тоо тукумундагы уйлар, уяң жүндүү жана алай тукумундагы койлор алынган. Кой-эчкинин ылаңдарына каршы уникалдуу вакцина иштелип чыккан, малга зыян келтирбестиги жана эффективдүүлүгү жагынан дүйнөлүк практикада мындай башка бир вакцина жок. Биздин Илимдер академиясында бургулоо автоматтары жасалып, Айдагы жана Венерадагы космостук эксперименттерде ийгиликтүү пайдаланылган.
Илимдер академиясынын дүйнөлүк деңгээлдеги көрүнүктүү жетишкендиктерине академик П. И. Чаловдун – 235-урандын жана 238-урандын табигый ажыроо кубулушунун ачылышын, академик И. Т. Айтматовдун – тоо тектериндеги чыңалуу калдыктарынын бир кылка эмес бошоо кубулушунун ачылышын жана жакында эле геология-минерология илимдеринин доктору К. Т. Тажибаевдин катуу материалдарда механикалык чыңалуудан улам ультрадобуштук карама-каршы жылышуучу толкундардын өтүү ылдамдыгынын өзгөрүү мыйзам ченемдүүлүктөрү боюнча ачылышын кошууга болот.
Соңку жылдарда биздин окумуштуулар тарабынан Борбордук Азиямамлекеттеринин чек араларынан агып өтүүчү сууларды пайдалануу боюнча мамлекеттер аралык принциптерди аныктай турган Суу ресурстарын комплекстүү пайдалануу жана коргоо концепциясы иштелип чыккан, аны турмушка ашыруу өлкөбүзгө экономикалык жактан маанилүү натыйжаларын берет.
Биздин окумуштуулардын изилдөөлөрү эң маанилүү тарыхый окуяларды далилдөө үчүн негиз катары кызмат кылды, ал окуялардын мааракелери Бириккен Улуттар Уюмунун эгидасында өткөрүлгөн. Алар «Манас – 1000», «Ош – 3000» жана «Кыргыз мамлекеттүүлүгүнүн 2200 жылдыгы» мааракелери.
Академияда фундаменталдык жана прикладдык изилдөөлөр республиканын экономикалык жана социалдык-маданий кызыкчылыктарын эске алуу менен артыкчылыктуу багыттар боюнча жүргүзүлөт. Азыркы учурда КР УИАнын окумуштуулары экономиканын реалдуу секторуна колдонууга киргизүү үчүн 70тен ашык иштеп чыгууну сунушташкан. Соңку 20 жылдын ичинде эле КР УИАнын окумуштуулары ойлоп табуу жана патент үчүн 500дөн ашык автордук күбөлүктөрдү алышкан. Тилекке каршы, Улуттук илимдер академиясынын дүйнөлүк азыркы талаптарга жана стандарттарга жооп берүүчү көптөгөн иштеп чыгуулары экономикабыз тарабынан колдонулбай калууда, анткени азыркы технологияларды пайдалануу олуттуу каржылык чыгымдарды талап кылат. Ошол эле убакта биздин ойлоп табуулар жана илимий технологиялар чет өлкөлөрдө колдонууга киргизилүүдө.
Эл аралык аренада Улуттук илимдер академиясынын кадыр-баркы жогорулоодо. КР УИАнын окумуштуулары жакынкы жана алыскы чет өлкөлөрдүн 90дон ашык Илимдер академиялары, университеттери, илим изилдөө институттары менен кызматташууну ишке ашырууда. КР УИА Россиянын, Франциянын, Венгрия Республикасынын, Малайзиянын, Монголиянын, Пакистандын, Кытайдын, Казакстандын ж.б. Илимдер академиялары менен Келишимдерге кол койгон. Россия Илимдер академиясы менен түзүлгөн келишимдин натыйжасында эле россиялык 48 илим изилдөө институттары менен биргелешкен изилдөөлөр жүргүзүлүүдө.
КР УИА эл аралык кадыр-барктуу бир катар ассоциациялардын: КМШ өлкөлөрүнүн Илимдер академияларынын эл аралык ассоциациясынын (МААН), Азия өлкөлөрүнүн илимдер академияларынын ассоциациясынын (ААНА), Түрк мамлекеттеринин илимдер академияларынын ассоциациясынын, Илимдер академияларынын бүткүл дүйнөлүк кеңешинин, Үчүнчү дүйнөнүн өлкөлөрүнүн илимдер академияларынын ассоциациясынын (TWAS) толук укуктуу мүчөсү болуп саналат.
Бул биздин окумуштуулардын изилдөөлөрүнүн дүйнөлүк стандарттарга ылайыктуулугунун жана дүйнөлүк таанууга ээ болгондугунун түздөн-түз далили эмеспи.
Биздин окумуштуулардын изилдөөлөрүнүн илимий-технологиялык бийик деңгээли бул эмгектер эл аралык атактуу илимий уюмдардын – МНТЦ (Эл аралык илимий-технологиялык борбору), ЮНЕСКО, ИНТАС, КОПЕРНИКУС ж.б. уюмдардын гранттарынын колдоосуна ээ болгондугу менен, ал эми Илимдер академиясынын окумуштууларынын илимий эмгектери дүйнөнүн эл аралык алдынкы журналдарында цитата келтирилгендиги менен далилденет.
Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын артыкчылыктуу милдеттеринин бири – илим менен билим берүүнүн интеграциясы. Бул чөйрөдө кызматташуунун диапазону абдан кеңири: КР УИА жогорку окуу жайлары менен биргелешип, илимий изилдөөлөрдү жүргүзөт, илимий-практикалык конференцияларды өткөрөт, биргелешкен кафедралар, илимий-билим берүү комплекстери жана лабораториялар иштейт, лекциялар өтүлөт жана практикалык иштер аткарылат, академиянын Институттарынын базасында магистр-класстар иштейт.
Ошону менен бирге, КР УИАнын ишмердүүлүгүндө объективдүү жана субъективдүү себептер менен шартталган олуттуу көйгөйлөр жана кемчиликтер бар экендигин түшүнөбүз. Аларга: каржылоонун абдан төмөнкү деңгээли (республиканын ички дүң продуктунун 0,08%ы, бул КМШ өлкөлөрүнүн арасында эң төмөнкү көрсөткүч болуп саналат), материалдык-техникалык базанын эскилиги, илимий кадрлардын улгаюусу, эл аралык илимий журналдарда ж.б.у.с. жарыяланган материалдардын төмөнкү рейтингде болуусу. Ошондуктан Академиянын өзүндө реформалоо боюнча зарыл жумуштар аткарылууда, алардын ичинде, структураны оптималдаштыруу, стратегиялык маанилүү илимий багыттарды аныктоо, эл аралык байланыштарды бекемдөө. Илимди уюштуруу формаларынын жаңы жолдорун издөө жүргүзүлүүдө – жогорку окуу жайлары жана тармактык институттар менен биргелешкен структуралар түзүлүүдө.
Буга байланыштуу КР УИАнын 60 жылдыгынын алдында кээ бир жогорку даражалуу чиновниктердин жана компетенциясыз адамдардын КР УИАны таратуу жолу менен илимди реформалоо, ага коомдук статус берүү жөнүндө айткандары бушаймандыкты пайда кылат. Мындай чечимди кабыл алуу илимге зыян келтирет, анткени республикадагы окуу жайларда илимдин реалдуу абалы эске алынбай, илим изилдөө мекемелеринин өзгөчөлүктөрүжана реалдуу мүмкүнчүлүктөрү көрмөксөнгө салынууда.
Илимди реформалоо зарыл, бул табигый процесс, илим экономикада жана коомдо болуп жаткан процесстерден бөлөк өнүгө албайт. Бирок мындай абдан маанилүү ишти окумуштууларсыз, анын ичинде КР УИАнын окумуштуулары катышпастан, көмүскөдөн жана үстүртөн эмес, комплекстүү, ачык түрдө, коомчулуктун жана илимий чөйрөнүн кеңири катышуусу менен каралууга жана чечилүүгө тийиш. КР УИАнын окумуштуулары ошондой конструктивдүү диалогго жигердүү катышууга даяр.

Бул Кайрылуу 2014-жылдын 11-сентябрында
Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Президиумунун кеңейтилген жыйынында кабыл алынды.

 

__________________________________________________________

 

ОБРАЩЕНИЕ УЧЕНЫХ
НАЦИОНАЛЬНОЙ АКАДЕМИИ НАУК
КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ  
К ПРЕЗИДЕНТУ КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ АТАМБАЕВУ А.Ш.,
 ЖОГОРКУ КЕНЕШУ КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ,
ПРАВИТЕЛЬСТВУ КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ

 

Мы, представители научного сообщества страны, с пониманием и удовлетворением восприняли поручение Президента страны Правительству по реформированию системы науки и созданию условий для возрождения научной деятельности в Кыргызстане. Думаем, что такое внимание Главы государства к науке и ее возрождению является знаковым и своевременным. Ученые Национальной академии наук поддерживают идею о том, что необходим поиск новых форм организации науки с целью повышения ее результативности.
Из года в год возрастающее влияние науки и образования, как важнейших факторов развития экономики и социальной сферы, становится все более очевидным. Научный анализ давно уже стал необходимым звеном подготовки и принятия государственных решений по крупным экономическим, политическим и социальным вопросам.
Неоценим вклад, который отечественная наука внесла в становление нашего государства, наращивание его экономического потенциала, формирование исторического сознания народа, развитие его духовности и культуры.   
Начало развитию академической науки было положено в 1924 году с основанием Академического центра Киргизской автономной области. Символично то, что, хорошо понимая значимость науки, руководство страны приняло решение об открытии Киргизского филиала АН СССР в самый, пожалуй, тяжелый военный 1943 год.
В последующем, когда была создана научная база, этот Центр, по решению союзного и республиканского руководства в 1954 г., был преобразован в самостоятельную Академию наук Кыргызстана. С тех пор академическая наука сыграла большую роль в изучении исторического наследия кыргызского народа, развитии образования, культуры, экономики, промышленности и сельского хозяйства нашей республики.
Спектр научных исследований Академии наук всегда был ориентирован на общественно-экономическое развитие нашей страны. Учеными внесен решающий вклад в освоение природно-минеральных ресурсов кыргызской земли. Разведаны и освоены месторождения золота, ртути, угля, нефти, редкоземельных элементов, урана. Большое внимание уделяется разработке научных программ по охране окружающей среды, лесных экосистем и многое другое.
Экономика Кыргызстана получила от академических ученых немало новейших уникальных технологий, приборов, оборудования, машин и механизмов. Разработаны новые технологии получения сверхчистой сурьмы, ртути, золота и выведены новые породы сельскохозяйственных животных: алатауская порода коров, тонкорунная и алайская породы овец. Разработана уникальная вакцина против болезней мелкого рогатого скота, которая по безвредности и эффективности не имеет аналогов в мировой практике. В стенах нашей  Академии наук были созданы буровые автоматы, успешно использованные в  космических экспериментах на Луне и Венере.
К числу выдающихся достижений Академии наук мирового уровня можно отнести открытие академика П.И.Чалова - явления естественного разделения урана-235 и урана-238, открытие явления скачкообразного освобождения остаточных напряжений в горных породах - академика И.Т.Айтматова и недавнее открытие д.г.-м.н. К.Т.Тажибаева - закономерности изменения скорости прохождения ультразвуковой поляризованной сдвиговой волны от механического напряжения в твердых материалах.
В последние годы нашими учеными разработана Концепция комплексного использования и охраны водных ресурсов, определяющая принципы межгосударственных отношений по использованию трансграничных водотоков Центральной Азии, реализация которых принесет значительный экономический эффект нашей стране.
Исследования наших ученых послужили основой для доказательства важнейших исторических событий, юбилеи которых широко отмечались под эгидой ООН. Это «Манас – 1000»,  «Ош – 3000», и  «2200-лет кыргызской государственности».
Фундаментальные и прикладные исследования в Академии проводятся по приоритетным направлениям с учетом экономических и социально-культурных интересов республики. К настоящему времени ученые НАН КР предложили более 70 разработок для внедрения в реальный сектор экономики. Только за последние 20 лет на разработки ученых НАН КР получено более 500 авторских свидетельств на изобретения и патентов. К сожалению, многие разработки Национальной академии наук, отвечающие современным мировым требованиям и стандартам, остаются невостребованными нашей экономикой, поскольку использование современных технологий требует серьезных финансовых затрат. В то же время наши изобретения и наукоемкие технологии внедряются за рубежом.
Растет авторитет Национальной академии наук на международной научной арене. Ученые НАН КР осуществляют научно-техническое сотрудничество более чем с 90 Академиями наук, университетами, научно-исследовательскими институтами стран ближнего и дальнего зарубежья. НАН КР подписаны Соглашения с Академиями наук России, Франции, Венгерской Республики, Малайзии, Монголии, Пакистана, Китая, Казахстана и другими. Только в результате договоров с Российской академией наук ведутся совместные исследования с 48 российскими научно-исследовательскими институтами.
НАН КР является полноправным членом ряда  авторитетных международных ассоциаций академий наук: Международная ассоциация академий наук стран СНГ (МААН), Ассоциация академий наук азиатских стран (ААНА), Ассоциация академий наук тюркских государств, Всемирный совет академий наук, Ассоциация академий наук стран третьего мира (TWAS).
Не это ли прямое доказательство того, что уровень исследований наших ученых соответствует мировым стандартам и получает международное признание.
Высокий научно-технологический уровень исследований наших ученых подтверждается и тем, что данные работы поддерживаются грантами ведущих международных научных организаций – МНТЦ, ЮНЕСКО, ИНТАС, КОПЕРНИКУС и др., а научные публикации ученых Академии наук цитируются в ведущих международных журналах мира.
Одна из приоритетных задач Национальной академии наук Кыргызской Республики – интеграция науки и образования. Диапазон сотрудничества в данной сфере весьма широк: НАН, совместно с вузами, проводит научные исследования, научно-практические конференции, работают совместные кафедры, научно-образовательные комплексы и лаборатории, ведутся лекционные занятия  и практические работы, на базе академических Институтов функционируют магистр-классы.
Вместе с тем, мы осознаем, что в деятельности НАН есть серьезные проблемы и недостатки, обусловленные как объективными, так и субъективными причинами. К ним относятся: крайне низкий уровень финансирования (0.08% от ВВП республики, что является самым низким показателем среди стран СНГ), устаревшая материально-техническая база, старение научных кадров, все еще не очень высокий рейтинг публикаций в международных научных журналах и т.д. Поэтому, в самой Академии наук ведется  необходимая работа по реформированию, в частности, оптимизация структуры, определение стратегически важных научных направлений, укрепление международных связей, а также работа по привлечению в науку молодых ученых. Происходит поиск новых форм организации науки – создаются совместные структуры с вузами и отраслевыми институтами.
В этой связи, вызывает озабоченность, появившиеся, в канун 60-летия НАН КР, высказывания  некоторых высокопоставленных чиновников и некомпетентных лиц, о реформировании науки путем расформирования НАН КР, придании ей статуса общественной организации. Принятие такого решения  только погубит науку, т.к. не учитывается реальное положение дел науки в высших учебных заведениях республики, игнорируется специфика и реальные возможности академических научно-исследовательских учреждений, где проводятся основные исследования в области естественных и технических наук.
Реформирование науки необходимо, это естественный процесс, наука не может развиваться в отрыве от процессов, протекающих в экономике и обществе. Однако, такое чрезвычайно важное дело должно рассматриваться и решаться не келейно и поверхностно, без участия самих ученых, в том числе НАН КР, а комплексно, открыто, с участием широкого круга общественности и научной среды. Ученые НАН КР готовы принять деятельное участие в таком конструктивном диалоге.

 

Данное Обращение принято на расширенном  заседании
Президиума Национальной академии наук Кыргызской Республики
11 сентября  2014 года.

............................................................................................................................

16:00 17.09.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

Генофонд народа Кыргызстана: комплексное исследование.
Вышел в свет восьмой том публикаций «Генофонд народа Кыргызстана: Комплексное исследование», в рамках продолжающейся «Серии изданий НАН КР по проблемам общественного развития суверенного Кыргызстана», издаваемого с 2009 года под научным руководством академика Т.К.Койчуева.
В Кыргызской Республике проблемы генофонда народа были и остаются объектами внимания научных и других соответствующих учреждений в тех или иных аспектах. Но эти проблемы не приобрели общественное звучание на национальном уровне. В этой связи рассмотрение проблем генофонда народа чрезвычайно актуально и в научном, и в практическом плане. Поэтому коллектив авторов настоящей монографией стремится инициировать совместные творческие подходы к решению проблем генофонда.
Авторский коллектив, объединяющий в себе известных и авторитетных ученых в сфере медицины, экономики, социологии и других наук смело поднимает и анализирует актуальные проблемы генофонда нации и влияние на него медико-социальных факторов, влияния состояния здравоохранения на естественный демографический процесс, вопросы, здоровья матери и состояние службы охраны репродуктивного здоровья женщин, экосоциотехногенное  влияние на генофонд народа, физическое развитие, здоровый образ жизни и качество генофонда нации, риски и угрозы ухудшения генофонда народа.
Наряду с академическим анализом ситуации даются практические рекомендации.

............................................................................................................................

На кырг.

Кыргызстандын генофонду: комплекстүү изилдөө

Бүгүн, 2014-жылдын 17-сентябрында КР УИАда академик Т.К.Койчуевдин илимий жетекчилиги менен 2009-жылдан бери чыгып келе жаткан “Суверендүү Кыргызстандын коомдук өнүгүүсүндөгү проблемалары боюнча КР УИАнын басылма сериясы” деген илимий эмгектеринин “Кыргызстандын генофонду: комплекстүү изилдөө” деген сегизинчи томунун бет ачары өттү.

Кыргыз Республикасында калктын генофонду илимий жана башка аспектилери жагынан тийиштүү мекемелердин көңүл чордонунда болуп келген жана болууда. Бирок бул проблемалар улуттук деңгээлге чейин көтөрүлбөй келет. Мына ошого байланыштуу генофонддун проблемаларына көңүл бөлүү илимий да, практикалык да планда абдан актуалдуу болуп келет. Аталган монографиянын авторлору генофонддун проблемаларын чечүүдө биргелешкен чыгармачыл жолдорду демилгелегенге умтулууда.

“Медициналык билим берүү өкүлдөрүнүн атынан КР УИАга жана анын ичинде Турар Койчуевичке биздин ушул эмгекке катышуубузга мүмкүнчүлүк бергенине ыраазычылыгыбызды билдиребиз. Генофондду жакшыртууда эң негизги маселе – жакырлыкты жеңүү, эне менен баланын өлүмүн азайтуу, СПИДке каршы күрөшүү. Бул китеп улуттун генофондуна дагы да көңүл бурдурат деген үмүт бар” – дейт илимий эмгектин авторлорунун бири, И.К.Ахунбаев атындагы КММАнын “Дарылоо иши” факультетинин деканы, медицина илиминин доктору Гулнара Бейшенбиева.

Өзүнө медицина, экономика, социология жана башка илимдерде атактуу жана бараандуу илимпоздорду камтыган автордук коллектив улуттун генофондунун актуалдуу проблемаларын көтөрүп, ага таасир кылган медико-социалдык факторлорго, табигый демографиялык процесске, саламаттык сактоонун таасирине, энелердин саламаттыгына жана аялдардын репродуктивдүүлүгүнө тийиштүү коргоо кызматынын абалына, калктын генофондунун экосоциотехногендик таасирине физикалык өнүгүүсүнө, сергек жашоо образына жана улуттун генофондунун сапатына, калктын генофондунун начарлашына коркунучтар жана тобокелчиликтерге тийиштүү актуалдуу проблемаларды анализдейт.

Кырдаалды академиялык деңгээлде анализдөө менен бирге китепте практикалык рекомендациялар да берилген.

 

__________________________________________________________

13:25 17.09.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

............................................................................................................................

На кырг.

 Гуманитардык илим мамлекеттик камкордукка муктаж

         Кыргыз Республикасынын Президенти Алмазбек Шаршенович Атамбаевдин илимди реформалоо боюнча Өкмөткө кайрылуу каты коомчулукта   өтө    жандуу    талкууга   түшүп   жаткан мезгили.  Президент А. Атамбаевдин республиканын илиминин тагдырына  кызыгып, мындан ары илимди кандай багытта өсүп-өнүктүрүү керектиги жөнүндөгү сунушу – бүгүнкү күндүн талабы. Азыркы ааламдашуу учурунда илимди да оптималдаштыруу максатка  ылайык. Президенттин кыргыз илиминин  дүйнөлүк илим менен болгон интеграциясы өтө тыгыз болушун, илимибиздин республикабыздын бардык тармактарында конкреттүү пайда, жыйынтык алып келүүсү тууралуу койгон милдет-маселелерин, каалаган ой-тилегин толук колдойм. Бүгүнкү күндө илимге жаңыча мамиле керек, эртең  кеч болуп калат.
Илимдин ал-абалы, келечеги бизди бушайман кылып келет. Илимге болгон кайдыгерлик ачык эле айталы Эгемендүүлүк алгандан бери өкүм сүрүп келе жатат. Окумуштуулардын социалдык, финансылык, материалдык-техникалык шартына көңүл бөлгөн Өкмөт болгон жок. Совет мезгилиндеги илимдин базасы кыйрады, талкаланды, кадрлар жан сактоо үчүн  базар экономикасына ылайык тарап кетишти. Илимде илимге дили менен берилген гана окумуштуулар калды, алар илимде ийгилик жаратып жатышат. 2010-жылдагы революциядан кийин илимдин кадыр-баркы көтөрүлүп, илимге кызыккан жаштар көбөйүп, илимде стабилдүүлүк калыптанганы кубандырат.
Коррупция илимди да чырмоок сымал чырмап баратканы түйшөлтөт. Акча, бийлик болсо кандидаттан баштап академикке чейин наамды, даражаны сатып алса болот деген көз караштар коомчулукта туруктуу орун ала баштады.  “Маңдай тер агызбай” туруп, коррупциялык жол менен илимдин сересине чыккандар көбөйүп жатат. Илимий даражалар кызматтан кызматка көтөрүүлүнүн трамплини болуп калды.  Чиновник “окумуштуулардын” санын алып, аларды анализдөө зарыл. Чиновниктердин көбү гуманитардык илимдин  өкүлдөрү болгондуктан, кызматынан пайдаланып дароо диссертация жактап алганга аракет кылышууда. Ошондой эле алар академик, коррепондент-мүчө, мамлекеттик сыйлыктарга умтулушат. Мына ушундай көрүнүш, албетте, коомчулуктун кыжырын келтирет. Башка тармактардын өкүлдөрү кызматта туруп илим жазганы өтө чанда. Экономика, юридика, философия, саясат таануу  илиминде кызматта туруп, кандидаттык, докторлук даражалар  алгандардын көбү бүгүнкү күндө активдүү окумуштуулар эмес, мына ушулар окумуштуулардын санын көбөйтүп жатат. Бир эле иши үчүн коррупциялык ык менен доктор, профессор, корреспондент-мүчө, академик, мамлекеттик сыйлыктын лауреаты, илимге эмгек сиңирген ишмер, медал, орден ж.б. деген толгон-токой даража, наам, сыйлыктарды жеңил-желпи  алгандар бар. Андайларга тыюу салуу керек. Мына бул көрүнүш да илимдин өнүгүшүнө өзүнүн терс залакасын тийгизбей койбойт, эч ким изденбей калат. Илимге кызмат кылам десе, улам жаңы жетишкендиктерге умтулуусу зарыл. Азыркы учурда фундаменталдуу, элге, коомго, мамлекетке өтө керектүү илимий изилдөөлөр жүргүзүлбөй, иштелбей, майда, кайталанган темалар жеке илимпоздун, диссертанттын өзүнө гана пайда алып келип калды.
Азыр окумуштуунун үч түрүн байкоого болот: 1) коом жана өзү үчүн эмгектенген илимпоз; 2) жеке өзүнүн пайдасы үчүн эмгектенген илимпоз; 3) жалган, жасалма илимпоз. Совет учурунда биринчи гана түрү  – Илимпоз деген инсан болор эле.
Бүгүнкү күнү диссертацияны бирөөлөр жазып берүү толук күч алса, экинчилери жалган документтерди жасашып, илимий жоболорду  бузушууда, үчүнчүлөрү болсо бирөөлөрдүн аспиранттарын, изденүүчүлөрдүн жана  докторанттарын өздөрүнө “оформить” этишүүдө. Бул илимде өтө эле уят иш.
Адатта, реформалоо десе эле  көбүнчө  чочуп турабыз. Албетте, аны колдошубуз керек. Бирок, реформага жамынып алып аны жок кылуу оңой. “Кайра куруу” деп жатып килейген СССРди жок кылып деле албадыкпы?! Ооба, илимди оптималдаштыруу сөзсүз керек, өтө актуалдуу маселе. Бирок, кантип?! Элибизде жакшы макал бар эмеспи: “Жети өлчөп бир кес” деген. Анын сыңарындай, ойлонуп, өтө этиет мамиле кылуу керек. Биз дароо Казакстанды жалпы жонунан мисалга тартабыз, бирок анын ички мазмунуна көңүл бурбайбыз, оош-кыйыштарын эске алышыбыз зарыл. Чынында Казакстан Улуттук академиясы, анын президенти, вице-президенттери жана институттары мурдагыдай эле иштеп жатышат. Болгону Билим министрлиги барабынан илимий долбоорлор каржыланат жана академинын жаңы шайланган академиктери менен корреспондент-мүчөлөрүнө стипендия төлөнбөйт. Азыр аларда академияны кайрадан толук кандуу калыбына келтирүү маселесин Өкмөттүк   деңгээлде   көтөрүүлүдө.    Казак   Республикасынын    Президенти Н. Назарбаевдин демилгеси менен бюджеттин негизинде Түрк академиясынын эки жыл мурун ачылышы эле илимге  болгон чоң көңүл буруу экендигин билдирет. Түрк академиясын куруу, түзүү ишин биздин Президентибиз Алмазбек Шаршенович Атамбаев да кызуу колдоп, кубаттаган. Ал гана эмес түрк тилдүү элдердин Президенттеринин саммитинде “Бишкек декларациясында” кабыл алынган.
Гуманитардык багыттагы улуттук илимдер мамлекет үчүн өтө керек, ал – мамлекеттин, улуттун жүзү, атрибуттарынын бири. Тили, адабияты, тарыхы, философиясы жок мамлекет болбойт, булар Кыргыз Республикасы деп атоого  мүмкүндүк берет. Ошондуктан, тил, адабият, тарых, философия Илимдер академиясы ачылганда илимий фундамент, база болгон. Тилибиз, адабиятыбыз, тарыхыбыз жана маданиятыбыз дүйнөнүн башка  эч бир жеринде изилденбейт, чет элден инвестиция да келбейт. Улуттук илимдер  мамлекеттик идеологиянын негизи,  коомубуздун руханий күзгүсү. Эгерде мамлекеттен эне тилин, адабиятын, тарыхын, философиясын алып койсок, мамлекеттин маани-маңызы жоголот. Президентибиз А. Атамбаев мамлекеттик тилди  өнүктүрүүнүн жана “Манасты”, Кыргыз каганатты изилдөөнүн зарылдыгын бекеринен белгилеген жок. Түрк мамлекетинин даанышманы Ата түрк гуманитардык  илимдерди жогору баалап, өз мамлекетинде “Тил, тарых, адабият жана маданият академиясын” 30-жылдарда эле түзүп, түптөп кеткени көрөгөчтүк болгон.  Гуманитардык илимдерди коомдукка айландыруу  дегендик – акын-жазуучулардын, сүрөтчүлөрдүн, композитолордун, маданият ишмерлеринин  бүгүнкү абалына туш келүү дегендик, жыйналган, топтоштурулган илимий потенциялдын таралышы дегендик.
Гуманитардык илим ар дайым мамлекеттик камкордукка муктаж, анын өзүнүн өзгөчөлүгүн эске алуу зарыл. Мамлекеттик тапшырмалар болсо, базалык каржылоо орун алса, ошону менен бирге “Илим фондусу” мамлекет алдында түзүлүп, илимий долбоорлор конкурстук негизде каржыланса, илимибиздин жыйынтыктары мындан да жогору, ийгиликтүү болору шексиз.
Илимдер академиясы иштебейт деген бир жактуу пикир бар. Бирок, бул туура эмес көз караш, башка илимдерде да жана анын ичинде  гуманитардык илимде да кийинки жылдары бир топ ийгиликтер болгонун коомчулук жакшы билет. Илимий кызматкерлер ар-намыстуулук менен көп иштерди аткарып келе жатышат. Мамлекеттик тилге, “Манаска”, кенже эпосторго, залкар акындарга, профессионал акын-жазуучуларга, Махмуд Кашгариге, Жусуп Баласагынга, Орхон-Энесай жазма эстеликтерине, сөздүктөргө, тарыхый булактарга ж.б. арналган 500 дөн ашуун китептерди демөөрчүлөрдүн жардамы менен чыгарып, гуманитардык илимдер бөлүмү ар тараптуу комплекстүү изилдөөлөрдү жүргүзүүдө. Бөлүмдөгү институттардын  темалары да жакындаштырылып, “Улуттук идея – тилде, адабиятта, философияда, тарыхта” деген сериялар коомчулукка жеткирилүүдө.
Академиялык илим менен ЖОЖдордун интеграциясы  азыр бизде бар. Академиянын көпчүлүк  илимпоздору ЖОЖдордо мугалим болуп иштешет, студенттердин, аспиранттардын илимий иштерин жетекчилик кылышат, студенттер, аспиранттар Академиянын лабороторияларынан кеңири пайдаланышат, окуутучулар менен окуу китептери, окуу куралдары биргелешип жазылууда. Бул жакындоо процессти этап менен өткөрүү керек, күчкө салып механикалык түрдө тездетүүнүн зарылдыгы жок.
Биринчиден, түзүлө турган Өкмөттүк комиссия менен Улуттук илимдер академиясынын илимди реформалоо комиссиясы бирдикте академиянын  статусун жана структурасын ачык-айкын аныктап чыгышы керек. Илимди кайрадан жандандыруу үчүн ага көмөк көрсөтүп, айрым приоритеттүү илимий багыттардын өнүгүшүнө көңүл буруу, камкордук кылуу талап кылынат Өз учурунда Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн Токтомуна да карабай, “реформалоонун” натыйжасында Президиумдун калпыс чечими менен жабылып калган структураларды мыйзамга  ылайык калыбына келтирүү жана тыкан, ийкемдүү структура түзүү күн тартибиндеги маселелерден. Улуттук илимдер академиясында да ашыкча, кыскара, бириктире турган структуралар жок эмес. Экинчиден, академияны коомдук мекемеге айландыруу кооптулук жаратат. Үчүнчүдөн, өзгөчө Гуманитардык  илимдерди коомдукка өткөрүүнүн зарылдыгы жок. Улуттук илимдерди өнүктүрүү үчүн улуттук программа иштеп чыгуу зарыл. Улуттук мааниси бар изилдөөлөрдү  финансылык, материалдык-техникалык жактан биринчи кезекте камсыз кылуу керек.. Төртүнчүдөн, Жогорку аттестатциялык комиссияны жаңы билим баскычына толук  өтмөйүнчө сактоо, аны күчөтүү  бүгүнкү күндүн талабы болуп отурат. Бешинчиден, илимдин кадыр-баркын көтөрүү үчүн чыныгы илимпоздорду тарбиялоо милдети турат.
Жыйынтыктап айтканда, Президентибиз А. Атамбаев илимге чоң жоопкерчилик менен мамиле кылууну окумуштуулардын алдына милдеттендирди. Эми биз, коомчулук, окумуштуулар чөйрөсү илимди нары-бери тарткылай бербей, илимдин “көзүн” чукуп албай, жеке амбициялардан алыс туруп, келечек үчүн жакшынакай ийгиликтүү салтты улап,  ишенимдүү, илимий жолду тандап алышыбыз керек. Илимдин тагдыры менен ойнобошубуз керек, келечек бизден оң, жакшы жыйынтык күтөт.

                                                        Абдылдажан Акматалиев
академик

 

__________________________________________________________

14:35 16.09.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР


16 сентября 2014 г. В Малом зале НАН КР состоялась встреча Президента НАН КР Абдыганы Эркебаева с представителями CRDF Global в лице зам. директора программы Чарльза Дэнлапа, с Джоном Брауном – пресс-атташе посольства США,  координатором программы, директором Общественного фонда инноваций и технологий Алмазбеком Каракожоевым, директором научной библиотеки НАН КР Ширин Ибраимовой.  

Во вступительной речи  Президент НАН КР Абдыганы Эркебаев  выразил огромную благодарность участникам программы за поддержку инициативы Национальной академии наук в создании Виртуальной научной библиотеки.

ВНБ обеспечивает доступ к полнотекстовому скачиванию более 12,8 млн. научных статей и  более 16,5 тысяч журналов по всем областям науки и техники.   «Мы начали сотрудничество в этой сфере 3 года тому назад, сегодня Виртуальная библиотека позволяет выйти ко многим базам электронной библиотеки за рубежом, в течение этой недели читатели будут подключены еще к тысячам электронных статей по всему миру,» - отметил Чарльз Дэнлап. Программа будет завершена  в сентябре 2015 года.
Виртуальная научная библиотека  обслуживает 168 учреждений, которым дается возможность  доступа к сокровищам научной библиотеки  для проведения научных работ, изысканий  и исследований.

Напомним, что спонсируемая Национальным центром безопасности Министерства энергетики США (DOE/NNSA), Кыргызская Виртуальная научная библиотека (ВНБ) является частью  крупной программы технических консультаций и тренингов, среди прочего, публикаций в международных журналах и развитие предложений по научным исследованиям, которая организована Национальной академией наук, Министерством образования и науки, DOE / NNSA, и CRDF Global. Целью программы ВНБ Кыргызстана является улучшение распространения научных ресурсов для научно-исследовательских институтов и университетов, а также для удовлетворения спроса всего научного сообщества Кыргызстана.

Сайт Виртуальной научной библиотеки (http://www.kyrgyzstanvsl.org) доступен для преподавателей, студентов, научных работников, лаборантов, научно- технологических новаторов, которые работают в научных институтах и университетах.

 

__________________________________________________________

16:35 15.09.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

............................................................................................................................

На кырг.

Макала “Кутбилим” гезитинде,
2014-жылдын 12-сентябрында жарыяланган

Кушбакали ТАЖИБАЕВ:

“АКАДЕМИЯГА РЕВОЛЮЦИЯЛЫК ЭМЕС, ЭВОЛЮЦИЯЛЫК РЕФОРМА КЕРЕК”

Президент Алмазбек Атамбаев Кыргызстандын илим тармагын кардиналдуу реформалоо жана илимий ишмердикти өнүктүрүү боюнча Президент алдындагы Коомдук эксперттик кеңеш иштеп чыккан сунуштарды Өкмөткө жолдоду. Президенттин басма сөз кызматы берген маалыматка караганда, Өкмөт бул сунуштарды коомчулук менен талкуулап чыгып, анын негизинде программалык аракеттерди көрүшү керек.
Аталган Коомдук-эксперттик кеңештин мүчөсү, техникалык илимдердин док­тору, профессор, Улуттук илимдер академиясынын геомеханика лабораториясынын башчысы Кушбакали Тажибаев Улуттук илимдер академиясынын бүгүнкү абалы жана илимди өнүктүрүүнүн келечектүү жолдору жөнүндө “Кутбилимге” ой-пикирин бөлүштү.

- Президенттин алдын­дагы Коомдук-эксперттик кеңештин мүчөлөрү тарабынан илим тармагын туп тамырынан бери рефор- малоону көздөгөн сунуштар болуптур. Сиз өзүңүз Кыргызстанда илимди өнүктүрүүнүн кандай жолун көрүп турасыз?

- Албетте, академияга реформа керек. Бирок революциялык эмес, эволюциялык жол менен барыш керек. Мен мындай эволюциялык жолду мурдатан эле сунуш кылып келатам. Бул жол академиядагы интеллектуалдык күчтөрдү, илимий-техникалык, технологиялык жабдууларды, ресурстарды жогорку окуу жайларынын магистратура, аспирантураларын өнүктүрүү үчүн пайдалануу жолу.

- Илимдин кризиси дегенде сөз биринчи эле Улуттук илимдер академиясына барып тийип жатпайбы. Ал өзүнө жумшалган каражатты актабай жатат деген сын дооматтар топ айтылууда. Академиянын аткарган ишинин экономикалык эф­фектиси төмөн болуп жатканына кандай объективдүү, субъективдүү себептер бар?

- Коомдук илимий кеңештеги эксперттердин арасында деле Улуттук илимдер академиясы өзүнө бөлүнгөн каражатты актабай жатат, аны жоюп жиберип, илимди жогор­ку окуу жайларда өнүктүрүү керек деген көз караштар бар. Академиядагы бүгүнкү кыйынчылыктары эң биринчи финансылык каражаттардын тартыштыгы менен байланыштуу. Мамлекеттен академия­нын кызматкерлеринин эмгек акысы гана каржыланат. Жаңы жабдууларды сатып алуу, дүйнөлүк илимий жыйындарга барып катышуу, башкалар менен тажрыйба алмашууга мүмкүнчүлүктөр абдан чектелген. Жаштар эмгек акынын аздыгынан академияга иштегенге келбейт.

Бирок ошол кыйынчылыктарга карабай, акыркы учурларда ички реформалар жүргүзүлүп, анын жакшы натыйжалары болуп жатат. Мына былтыр кыйынчылыктарга карабай, академиянын Геомеханика жана жер казнасын өздөштүрүү институтунда башка өнүккөн өлкөлөрдө жасалбаган илимий ачылыш жасалды. Бул жөнүндө ошол ачылыштын авторлорунун бири мен эмес, башкалар айтышы керек эле. Бул ачылыш жөнүндө “Кутбилим” гана толук маалымат жарыялады.
Өнүгүүгө шарт түзбөй туруп, илим өзүн актабайт дегендик, бул өтө эле тайыздык. Бардык эле мамлекеттер ушул илим­дин күчү менен өнүгүшкөн. Ушул Улуттук илимдер акаде­миясы өндүрүштү өнүктүрүүгө, билим берүү тармагына керек жана анын мамлекеттүүлүктүн бир атрибуту катары дагы мааниси зор. Ар бир өнүккөн мамлекетте улуттук театр, улуттук гимн, мамлекеттик тил сыяктуу эле Улуттук илимдер акаде­миясы бар. Ошондуктан биз реформа маселесин бардык мүмкүнчүлүктөрдү талдап карап, келечекти таразалап чечишибиз керек.

- Мамлекеттик каржылоо тартыш болуп жатканда илимди өнүктүрүүнүн баш­ка жолдору да бар эмеспи. Мисалы, эл аралык донорлордон гранттарды тартуу, өндүрүштөн заказдарды алуу сыяктуу. Мына ушундай иш-аракеттердин натыйжасы кандай?

- Туура, азыркы шартта илимди өнүктүрүүнүн баш­ка мүмкүнчүлүктөрү да чоң. Азыр Интернет баарыбызга жеткиликтүү. Ошол Интернет аркылуу дүйнө менен байланышып, алака-катыш күтүп иштеп жатабыз. Кээ бир институттар ошондой байланыштын негизинде башка каржылоо булактарын таап өнүгүү аракетин көрүп жатышат. Бул жагынан Технология же мурдакы Фи­зика институтун алсак болот. Алар гранттар аркылуу жаңы жабдууларды алып, чет элдик кесиптештери менен атаандашып, дүйнөлүк деңгээлде или­мий изилдөөлөрдү жүргүзүүдө. Ошол институтта мисалы, жасалма алмаз алынат, аны кен байлыктарды казуу жана бургулоо иштеринде курулуш материалдарын кесүү үчүн кеңири пайдаланышат. Мына ушул сыяктуу аракеттер бар, бирок мактанарлык чоң ийгиликтер боло элек.

- Кыргызстанда илимдин бардык тармактарын бирдей өнүктүрүүгө ал жетпейт, бирок өлкөгө эң биринчи керектүү тармактарды тандап алып өнүктүргөнү туура болот беле?

- Бардык эле илим тармагы керек. Мисалы, тил илими дагы турмушубузга эң керектүү илимий тармактын бири. Би­рок, албетте, экономиканы өнүктүрүү максатында илим­дин артыкчылыктуу багыттарына биринчи кезекте кеңүл буруу керек. Негизинен үч ар­тыкчылыктуу багыт бар, алар энергетика, тоо-кен жана айыл чарбасы. Ушул багыттагы илим изилдөө институттарын мамлекет өзү жетиштүү каржылап, мурдакыдай мамлекеттик заказ берип, натыйжасын талап кылып турса жакшы болмок.
Мен бир эле маселеге токтолоюн. Көмүрдөн күйүүчү майдын эки түрүн: дизелдик отун менен бензиндин 94-маркасын иштетип алса болот. Азыркы баалар боюнча бул тармакты өнүктүрсөк, абдан рентабелдүү болмок.

- Илимий кадрларды даярдоо, илимий диссертацияларды жазуу, коргоо иштеринде коррупциялык схемалар жоюлбай, жан бакты окумуштуулардын саны көбөйдү деп коомчулук сынга алууда.

- Тилекке каршы, мындай терс көрүнүштөр бар. Бирок менин маалыматым боюнча техникалык тармакта корруп­ция менен жан багыш мүмкүн эмес. Себеби техникалык тармакта сөзсүз түрдө илимге жаңылык киргизип, тажрыйба жүзүндө далилдеш керек. Экономикалык же экологиялык илимдер тармагында, же тарых илимдерин айтсак болот, колунда бар адамдар башкаларды жалдап, пайдаланып илимий иш жаздырып жактагандар кездешет. Экономикада чаржайыт маселелер көбүрөөк. Тарыхта бурмалоолор, кээде саясатташып кеткен учурлар болууда. Саясат бар жерде илим болбойт.

Албетте, терс көрүнүштөр оркоюп көрүнөт, ошондуктан эл жалпылап кабыл алып, жаман көрүп, мындай илимдин кереги жок деп жатат. Таразага салып калыс айтсак, илим талбаган эмгекти талап кылат, биздеги илимдин докторлору, кандидаттары, профессорлор көбүнчө ак эмгеги менен или­мий наам-даражага жетишкендер деп эсептейм.

Маектешкен Кубат ЧЕКИРОВ,
“Кутбилим”

 

__________________________________________________________

11:35 11.09.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

Депутат Жогорку Кенеша КР Чолпон Султанбекова заявила о том, что  фонд “Баяман” планирует оказать всемерную поддержку в выпуске  неопубликованных вариантов  эпоса “Манас”, об этом она заявила на конференциии “Кочевая цивилизация: эпосы  и виды национальных спортивных состязаний” в Чолпон-Ате.
В Рукописном фонде НАН КР хранится более 40 вариантов эпоса “Манас”, многие из них  остаются еще неизвестными для общественности. “Эпос “Манас” является национальным достоянием,  и  меня беспокоит этот факт, в связи с этим,  фонд “Баяман” приложит  все усилия для продвижения этой работы,”  – отметила депутат ЖК КР Чолпон Султанбекова.
Добавим, что участники конференции  поддержали  ее инициативу,  а вице-президент НАН КР Абдылдажан Акматалиев  выразил особую благодарность депутату.  

............................................................................................................................

На кырг.

Жогорку Кеңештин депутаты Ч. Султанбекова “Манасты” чыгарат.

Жогорку Кеңештин депутаты Чолпон Султанбекова “Манас” эпосунун жарык көрбөй жаткан варианттарын чыгарууну "Баяман" фондусу камкордук кыларын  Чолпон-Атада өтүп жаткан “Көчмөндөр цивилизациясы: эпостук чыгармалар жана спорттун улуттук түрлөрү” эл аралык илимий-практикалык  конференцияда билдирди.
Улуттук илимдер академиясынын Кол жазмалар фондусунда  40тан ашуун варианттар сакталып турат. Ал варианттардын көпчүлүгүн жалпы окурмандар билбейт. “Биз дайыма “Манас” эпосун улуттук байлык катары санайбыз. Бирок, бүгүнкү күнгө чейин “Манасыбыздын” тексттери толук жетпегени мени тынчсыздандырат. Ошондуктан "Баяман" фондусу колдон келген жардамын “Манастан” аянбайт” – деди Жогорку Кеңештин депутаты Чолпон Султанбекова.
Депутаттын эпоско камкордугун конференциянын катышуучулары зор кубануу менен кабыл алды. Улуттук илимдер академиясынын вице-президенти Абдылдажан Акматалиев депутатка ыраазычылыгын билдирди.

__________________________________________________________

14:35 10.09.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

Монография  «Экономический прогресс и национальное развитие».

В Институте экономики им. Дж. Алышбаева НАН КР издана монография зав. отделом теоретических проблем, к.э.н. Болота Джаманкулова, посвященная вопросам взаимосвязи и согласования этнонационального и экономического развития, а также социально-экономического механизма защиты национальных интересов, факторам и рискам прогресса нации.
В работе много внимания уделено анализу проблем и теоретических трактовок национального развития, существовавших в социалистический период.
«Стратегия развития республики на долгосрочную перспективу обязательно должна учитывать факторы и угрозы национального развития. Для обеспечения устойчивого развития страны очень важно обеспечить инклюзивный рост экономики.  Такой рост вовлекает в процесс развития  все слои населения, представителей всех этнических, религиозных или региональных групп, не оставляя никакие социальные общности в изоляции. В противном случае может повторно сложится ситуация, когда экономический прогресс будет способствовать дезинтеграции общества, усилению социально-экономической обособленности общества и народов», - считает автор монографии.  
Книга рассчитана для ученых-экономистов, преподавателей, аспирантов, магистрантов, а также широкого круга читателей, интересующихся актуальными проблемами и тенденциями развития экономической науки.

............................................................................................................................

На кырг.

Экономикалык прогресске жана улуттук өнүгүүгө арналган илимий эмгек

КР УИАнын Дж. Алышбаев атындагы экономика институтунун теориялык проблемалар бөлүмүнүн жетекчиси, экономика илимдеринин кандидаты Болот Джаманкулов тарабынан этноулуттук жана экономикалык өнүгүүнүн  карым-катнашына жана келишүүсүнө, ошондой эле улуттук-кызыкчылыкты коргоонун социалдык-экономикалык механизмдерине, улуттук прогресстеги факторлорго жана тобокелчиликтерине арналган илимий эмгеги жарык көрдү. Илимий эмгекте социализм маалындагы проблемаларды анализдөөгө жана улуттук өнүгүүнүн теориялык трактовкалоосуна көп көңүл бурулган. Өнүгүүнүн социалисттик этабынын карама-каршылыгын анализдөө гана бүгүнкү күнү улуттун толук кандуу өнүгүүсүндөгү коркунучтар боюнча кеңири маалымат берет.
Автор өз китебинде: “Республиканын узак мөөнөттүү өнүгүүсүндөгү стратегия сөзсүз түрдө улуттук өнүгүүнүн факторлору менен тобокелчиликтерин эске алуусу керек. Мамлекеттин туруктуу өнүгүүсүн камсыздоо үчүн инклюзивдик экономиканын өнүгүүсүн камсыздаганы туура. Мындай өнүгүү процесси калктын баардык катмарын: этникалык, диний же аймактык топторду да өзүнө тартып, эч кандай социалдык жамааттарды четте калтырбайт” – деген ойго келген.

 

__________________________________________________________

16:25 09.09.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

Открытие кыргызско - китайского Центра наблюдения Земли  и цифровая Земля.

В Институте физико-технических проблем и материаловедения НАН КР создан «Центр наблюдения Земли  и цифровая Земля», основной целью которой является создание и поддержка государственного архива аэрокосмических изображений и извлеченной информации через систематические и интегрированные банки данных со стандартизацией и единой платформой («Цифровой Кыргызстан»).
Данный Центр имеет положительный опыт взаимного сотрудничества с Центром дистанционного зондирования  и «Цифровая Земля» Китайской академии наук.
В рамках 4 заключенных договоров:

  •  получен доступ к спутниковым снимкам в реальном времени из  RADI Академии наук КНР с помощью программного обеспечения SatSee, разработанного в RADI;
  • установлены мощные программные системы обработки изображений  ArcGIS, ENVI, ERMap и другие;
  • достигнута договоренность о создании совместного кыргызско-китайского Центра обработки аэрокосмических данных.

На встрече с делегацией китайских ученых во главе с академиком  ГУО Хуадонгом, президент НАН КР, академик Абдыганы Эркебаев отметил, что данный центр в последующем мог бы стать Региональным Центром совместного использования данных наблюдения Земли для стран Центральной Азии. Здесь будут сосредоточены совместные исследования кыргызских, китайских ученых, а также привлечены ученые других стран, может быть создан региональный центр обучения космическим технологиям для расширения доступа к данным дистанционного зондирования Земли с китайских спутников. Это позволит возродить идеи Великого Шелкового пути на основе новейших технологий.

 

__________________________________________________________

09:25 08.09.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

............................................................................................................................

На кырг.

2014-жылдын 5-сентябрында КР Улуттук илимдер академиясынын чакан залында  КР УИАнын биотехнология институтунун 50 жылдыгына байланыштуу салтанаттуу жыйын өткөрүлдү

Жыйынга биотехнология илимине тийешеси бар министрликтер: айыл-чарба жана мелиорация министрлигинен, саламаттыкты сактоо министрлигинен, санитардык кызматтан, Жогорку Кеңештен, Өкмөттүк аппараттан өкүлдөрү келди. Ошондой эле салтанаттуу жыйынга ошондой эле КР УИАнын окумуштуулары, ЖМКнын өкүлдөрү катышты.

Биотехнология  Институту (2002-жылга чейин Биохимия жана физиология Институту)Кыргыз ССР ИАнын ботаника институтунун лабораториясынын жана зоология жана паразитология институтунун базасында, 1964-жылы түзүлгөн. Институттун алгачкы уюштуруучусу жана директору академик В.Г.Яковлев болгон.

Учурда Биотехнология институтунда 6 лаборатория иштейт: биотехнология жана тамактануу, генетика, микробиология, өсүмдүктөрдүн биотехнологиясы, вирусология, биохимия. Институтта иштеген кызматкерлердин жалпы саны: 76, алардын ичинен илимий кызматкерлер 43: 1 корреспондент-мүчө, 7 илим доктору, 10 илимдин кандидаты, жана 1 PhD.   Бүгүнкү күндө биотехнология институту мүмкүн болушунча жаңы замандын реалийлерине жана маселелерине шайкеш болууга аракеттенген, бай тарыхы жана салттары бар мекеме.

“Биздин институттун негизги максаты ресурсту үнөмдөөчү, азык-түлүк, экологиялык жана медико-ветеринардык коопсуздукту,  биоресурстарды сактоону жана жакшыртууну камсыздаган жогорку натыйжалуу технологияларды иштеп чыгуу. Бул биздин жаш, көз карандысыз мамлекетибиздин экономикасына эң зарыл. Аталган маселелерди чечүү үчүн Кыргызстанда биотехнологиянын пайдубалын өнүктүрүү үчүн азык-түлүк коопсуздугун камсыздаганга багытталган эл чарбачылыгынын көз карандысыз тармагын түзүү керек. Мындай пайдубал катары жаныбарлардын, өсүмдүктөрдүн жана микроорганизмдердин генетикалык кору эсептелет” – дейт биотехнология институтунун директору, КР УИанын Президиумунун мүчөсү, ветеринардык илимдин доктору, профессор Асанкадыр Жунушев. 

Биотехнология институту эл аралык кызматташууну өнүктүрүүгө приоритеттүү маани берет жана КМШ менен чет мамлекеттин илимий мекемелери менен тыгыз кызматташууда. Биотехнология институту акыркы жылдары Япония, АКШ, Улуу Британия, Израиль, Канада, Италия, Швейцария, Франция жана Россиянын илимпоздору менен МУТБ финансылаган 9 долбоордун жана Швейцариялык улуттук илимий фондунун долбоорунун алкагында биргелешип иш алып барган.

__________________________________________________________

16:15 04.09.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

5 сентября 2014 года в Малом зале НАН КР состоится торжественное собрание, посвященное  50-летию со дня образования  Института биотехнологии   НАН КР. В мероприятии примут участие представители Правительства КР, Жогорку Кенеша КР, Министерства сельского хозяйства и мелиорации, Министерства здравоохранения, а также ученые НАН КР.

Институт биотехнологии (до 2002 г. Институт биохимии и физиологии) был создан в апреле 1964 года на базе лабораторий Института ботаники и Института зоологии и паразитологии АН Киргизской ССР. Организатором и первым директором Института был акад. В.Г.Яковлев.

Первоначально в Институт входили лаборатории биохимии животных, физиологии животных, гистохимии кожно-волосяного покрова, физиологии и биохимии растений, микробиологии, химии растительных кормов.

В настоящее время в Институте биотехнологии 6 лабораторий: биотехнологии и питания, генетики, микробиологии, биотехнологии растений, вирусологии, биохимии. Общая численность сотрудников Института 76 человек, из них научных сотрудников 43, в их числе 1 член-корреспондент, 7 докторов, 10 кандидатов наук и 1 PhD.  Сегодня это научное учреждение, с богатой историей и традициями, но стремящееся по мере возможности соответствовать реалиям и задачам  нового времени.

Институт принимал участие в разработке Государственных научно-технических программ «Биотехнология на основе биоинженерии», "Концепция государственной политики в области здорового (функционального) питания до 2010 г", "Биотехнология", утвержденных Правительством (Постановление Правительства КР от 22 апреля 2003 г. №234) и  в проекте ЮНЕП/ГЭФ "Разработка рамочных документов по биобезопасности в Кыргызстане".

Главной целью Института  является участие в разработке высокоэффективных, ресурсосберегающих технологий, обеспечивающих продовольственную, экологическую и медико-ветеринарную безопасность, сохранение и улучшение имеющихся биоресурсов, что жизненно необходимо для экономики нашего государства.   

 

__________________________________________________________

13:15 02.09.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

Статья опубликована в газете
«Слово Кыргызстана» от 29 августа 2014 г.

 

Устремленные в будущее

Национальной академии наук  - 60 лет  (рубрика)

Первые научные  исследования на территории нашей страны посвящались ее  истории, языку, природным богатствам  и проводились  по инициативе   ученых из России. В их числе В. В. Бартольд, П. П. Семенов-Тянь-Шанский, Н. А. Северцов, В. В. Радлов, А. П. Федченко, Н. М. Пржевальский, И. В. Мушкетов  и другие. Выдающиеся ученые своего времени, представители прогрессивной интеллигенции, они объективно дали представление о кыргызах, заложили основы исследований, обогативших в последующем науку  в нашей стране. Таким образом, многообещающие научные работы русских ученых проводились еще  до   Октябрьской  революции 1917 г.,  хотя  в то  время у правительства царской России не было большого интереса  в развитии исследований в Кыргызстане.



Ученые историки рассматривают археологическую находку. Слева направо: В.И.Деев, ученый секретарь Отделения общественных наук, АН Киргизской ССР (далее в тексте АН); И.К.Кожомбердиев, завсектором археологии Института истории; К.К.Каракеев, президент АН; А.К.Каниметов, директор Института истории; М.Б.Балбаков, секретарь партийной организации АН. Снимок 80-х годов.

Но уже в декабре 1920 г. VIII Всероссийский съезд Советов одобрил строго научный ленинский план электрификации России (ГОЭЛРО),  по которому предусматривалось строительство Нарынской, Ат-Башинской и Джель-Арыкской гидроэлектростанций. Возникла необходимость комплексного изучения производительных сил и ресурсов. С этого момента наука в стране стала активно развиваться. Ученые Геологического комитета провели первую  съемку 10-верстного масштаба Таласского и западной части Киргизского хребтов, а также съемку среднего масштаба в пределах Туркестанского хребта. Приняты решения о  систематизации, издании народных эпосов «Манас» и «Семетей», о необходимости немедленно приступить к сбору произведений народного искусства и об организации музея в г. Фрунзе. Организована научная комиссия по созданию национальной письменности и сбору фольклорного и этнографического материала о кыргызах.
В 1930-е гг. создан ряд НИИ, в том числе  животноводства, культурного строительства, киргизского языка и письменности. Постановлением Совнаркома организован Ботанический сад, основателями которого стали  крупнейшие ученые  ботаники академик  И.В. Выходцев и профессор Е.В. Никитина. Впервые издан «Краткий русско-киргизский словарь» на латинице, составленный К. Карасаевым  и И.А. Батмановым. Отряды Среднеазиатского районного геологоразведочного управления разведали и изучили месторождения, положившие начало добыче угля в Кызыл-Кие, Сулюкте, Кок-Янгаке и Таш-Кумыре.

Однако прорыв науки не был длительным - началась Великая Отечественная война. В это время в нашу страну эвакуировали ряд научно-исследовательских институтов Академии наук СССР: эволюционной морфологии, генетики, биохимии, физиологии. Отечественные ученые, достойно встретив коллег, начали вместе с ними разрабатывать актуальные научные темы  в области народного хозяйства, особенно для  нужд обороны.

В 1943 г. для дальнейшего подъема, расцвета науки и культуры  по инициативе правительства  Киргизии постановлением Совнаркома СССР создали Киргизский филиал АН СССР.  Огромную  помощь  в этом оказали выдающиеся  российские ученые-академики В.Л. Комаров, А.Н. Бах, А.А. Борисяк, К.И. Скрябин и др.  Тогда же началась  работа  над геоботанической картой республики. В течение  десяти лет Киргизским филиалом Академии наук руководил крупнейший советский ученый академик К. И. Скрябин. 

Параллельно с академическими научными учреждениями  создавались отраслевые НИИ: в области медицины,  ветеринарии, животноводства, земледелия и другие. Внесен вклад в теорию растворов высокомолекулярных соединений, разработан новый коллоидно-химический метод обработки шелка-сырца, который стали использовать в производстве парашютного шелка. Выведена новая порода крупного рогатого скота – алатауская (работа удостоена Сталинской премии). Во Фрунзе состоялась научная конференция, посвященная изучению кыргызского народного эпоса «Манас». За открытие Кабакского (Минкушского) угленосного бассейна с крупными  запасами бурого угля коллектив геологов удостоен Государственной премии СССР. 

В конце 40-х - начале  50-х годов академическая  наука дала  мощный толчок  как фундаментальным, так и прикладным исследованиям,  что  способствовало образованию в 1954 г. Академии наук Киргизской ССР на базе  филиала АН СССР. Ее первым президентом стал академик И. К. Ахунбаев. Это создало  условия для объединения усилий видных ученых и формирования ведущих отраслей знаний. Обогатились многие разделы отечественной науки, в особенности  по  изучению и освоению природных богатств, развитию промышленности, сельского хозяйства, здравоохранения, образования и культуры. Были сделаны крупнейшие открытия в различных областях знаний, вошедшие  в золотой фонд мировой науки и сокровищницу духовной культуры человечества.

Принять предложение ЦК КП Киргизии и Совета Министров Киргизской ССР об организации в 1954 году в г.Фрунзе Академии наук Киргизской ССР на базе Киргизского филиала Академии наук СССР и ряда других республиканских научных учреждений.

Председатель Совета Министров СССР Г.МАЛЕНКОВ.

(Из постановления №1742 Совета Министров СССР от 17 августа 1954 г.)

 

В 1960–1980 гг. бурный рост промышленности, сельского хозяйства обусловил  развитие новых научных направлений в математике, физике, химии, биологии, экологии, приборостроении, горном машиностроении, водном хозяйстве и т. д. Открылись академические институты технического профиля. Неоценимый  вклад в развитие науки, экономического, социального и культурного развития страны, в исследование  кыргызского языка и литературы, истории и  философии внесли ученые с мировым именем И. Арабаев, М.М. Адышев, И.К. Ахунбаев, Б. Данияров,  М.Н. Лущихин, К. Тыныстанов, К.К. Юдахин, Б. Юнусалиев, К. Карасаев, К.Г. Каракеев, М.И. Иманалиев, М.М. Миррахимов и многие другие. 

Успехи,  достигнутые  Академией наук в советский период, впечатляющи: в ее стенах  сделано четыре научных открытия,  имеющих мировое значение; созданы устройства, использованные в космических экспериментах Советского Союза на Луне и Венере, разработаны адаптогенные препараты для космонавтов СССР. Создан новый способ получения особо чистой сурьмы. Труд Института физики в области голографической памяти признан  научным советом АН СССР лучшим достижением года в этой области. Разработана принципиально новая, живая вакцина против сальмонеллеза.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 В 1975 году академию наградили орденом Дружбы народов СССР.

С обретением республикой суверенитета наука сконцентрировалась на комплексном изучении, извлечении и переработке полезных ископаемых, исследовании природных, техногенных и экологических процессов в горных районах и прогнозировании катастроф, на проблемах рационального использования, охраны, воспроизводства биологических ресурсов и т. д.

В 1993 г. академия  получила статус национальной. Тогда же она вступила в Международную ассоциацию академий наук. В новых условиях основное внимание сосредоточилось на прикладных задачах. Ученые математики, физики, химики и специалисты других профилей стали объединяться в творческие коллективы и решать их вместе. Страна получила  новые научные разработки по автоматизации ирригационных систем, по телеметрической системе геоэкологического контроля за смещением земной коры, мониторингу  оползней и селеопасности, а также карты  сейсмического микрорайонирования территории. Созданы новые технологии получения материалов с заданными свойствами (плазменные, оптические и лазерные), разработаны методики адаптации человека к сложным условиям высокогорья.

На основе исследований ученых  составлены  новые земельный и водный кадастры,  кадастр генетического фонда почв, «Атлас республики».  Открыто явление скачкообразного освобождения остаточных напряжений в горных породах. Разработаны технологии получения стимуляторов роста, компонентов органических удобрений и жидких органо-минеральных удобрений путем микробиологической ферментации органических отходов и окисленных углей.

Благодаря кропотливой работе историков,  священная гора  Сулайман-Тоо и героический эпос – трилогия «Манас», «Семетей», «Сейтек»  включены в список ЮНЕСКО и стали  первыми объектами  историко-культурного   нематериального  наследия Кыргызстана, вошедшими в этот престижный перечень лучших памятников человечества. Проведено системное изучение петроглифов Саймалуу-Таша. Впервые выпущена  «История кыргызской литературы» в семи томах. На дне Иссык-Куля открыты новые памятники древнесакской и древнетюркской культур.

Сегодня академия наук является кузницей высококвалифицированных научных, инженерных кадров. Продолжает развиваться кооперация ученых, находятся мобильные и гибкие формы концентрации на  наиболее важных  проблемах. Мы нацелены на активную роль в подготовке  государственных решений. Речь идет об участии в разработке и экспертизе крупных научно-технических проектов, программ экономического и социального развития,  оздоровления окружающей среды и т. д. Работы, как всегда, много. Наука должна оставаться локомотивом экономического, социального и духовного развития общества и Отечества.

 

Чолпонкул  АРАБАЕВ,

главный ученый секретарь президиума НАН КР,
доктор юридических наук,  профессор,
член-корреспондент НАН КР.

__________________________________________________________

10:50 29.08.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

............................................................................................................................

НАЦИОНАЛЬНАЯ  АКАДЕМИЯ НАУК
КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ

ОБЪЯВЛЯЕТ ПРИЕМ
 в  аспирантуру
на  2014-2015 год  на очную и заочную форму обучения.
           
Заявления принимаются
с 10 сентября по 10 октября 2014 года.

Вступительные экзамены в аспирантуру начинаются
с 25 октября 2014 года.
За  справками  обращаться по адресу:
г. Бишкек, пр. Чуй 265-а,  каб. 227.

Тел.: 0312 64 63 56,  0779 61 68 33

............................................................................................................................

На кырг.

КЫРГЫЗ  РЕСПУБЛИКАСЫНЫН
УЛУТТУК ИЛИМДЕР АКАДЕМИЯСЫ


2014-2015 окуу жылы үчүн аспирантурага
күндүзгү жана сырттан окуу формаларына кабыл алууну жарыялайт.
Арыздар 2014-жылдын 10-сентябрынан
10-октябрына чейин кабыл алынат.
Аспирантурага кабыл алуу экзамендери
2014-жылдын 25-октябрынан башталат.
Маалыматтар үчүн төмөндөгү дарекке кайрылыныздар:
Бишкек шаары, Чүй проспектиси, 265-а.


Тел.: 0312 64 63 56, 0779 61 68 33.

 

__________________________________________________________

16:50 26.08.14 | Отдел научно-организационной деятельности и международного сотрудничества Президиума НАН КР

............................................................................................................................

Международная ассоциация академий наук (МААН) подготовила электронную версию очередного бюллетеня (№ 62), в котором содержится информация о международных конференциях, семинарах, симпозиумах, которые запланированы с июля 2014 г. научными учреждениями академий наук, входящих в МААН.

Указанное издание помещено на веб-портале МААН (http://iaas.nas.gov.ua) в разделе «Издания МААН»

__________________________________________________________

16:20 26.08.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

............................................................................................................................

Manas

Опубликован 9-томник эпоса «Манас» в академическом издании варианта Сагымбая Орозбакова

Усилиями Отделения гуманитарных и экономических наук был опубликован 9 - томник эпоса «Манас» в академическом издании варианта Сагымбая Орозбакова, включающий в себя 183 000 строк из жизни великого кыргызского героя. По словам знаменитого сказителя Сагымбая Орозбакова, летописи о Манасе были найдены в арабских письменах   в 1922-24 годах, в данное время эти письмена хранятся в архивах Рукописного фонда НАН КР. Нынешний 9 – томник эпоса «Манас» вобрал в себя все эти источники, дополненное научными комментариями, а также словарями. Научное издание станет полезным не только для простых читателей, но и  для ученых, с целью полного и глубокого исследования великого эпоса.
«Манас» – это монументальное эпическое полотно, воссоздать которое может человек, обладающий исключительной памятью, музыкально-поэтическими способностями, высокой одаренностью. Одним из таких манасчи был Сагымбай Орозбаков. Этот выдающийся творец и сказитель эпоса «Манас» пользовался огромной популярностью и уважением народа. В течение почти сорока лет знаменитый манасчи объезжал кыргызские аилы и исполнял эпос, оттачивая свое мастерство. В свое время  кыргызский поэт Алыкул Осмонов утверждал, что Сагымбай Орозбаков Гомер 20  века.
Работа над академическим изданием эпоса «Манас» в варианте Сагымбая Орозбакова началась еще 20 лет назад под инициативой тогдашнего директора Национального центра манасоведения и художественной культуры НАН КР Абдылдажана Акматалиева, который являлся главным редактором академического издания. В разные годы книги опубликовывались в печатных изданиях «Турар», «Шам», «Кыргызстан».  Сегодняшний 9- томник - результат кропотливой работы ученых – манасоведов, среди которых лауреат Государственной премии, известный исследователь – манасовед, заслуженный деятель науки Кыргызской Республики Самар Мусаев. Вместе с тем, над научной составной частью книги работали известные исследователи эпоса «Манас», лауреаты Государственной премии Кыргызской Республики Кенеш Кырбашев, Эсенаалы Абдылдаев, Райкул Сарыпбеков, а также Самар Мусаев.
По словам вице-президента, академика НАН КР Абдылдажана Акматалиева, эти ученые внесли огромный вклад в исследование великого эпоса «Манас ». «Мы очень рады, что в преддверии Дня независимости  сумели подготовить академическое издание эпоса «Манас».  Жаль, что в этот счастливый момент с нами нет тех, кто трудился над эпосом на протяжении 20 лет, было и немало трудностей в этот период, но мы сумели пройти их», - добавил Абдылдажан Акматалиев.  

 

 

............................................................................................................................

На кырг.

«Манас» эпосунун академиялык басылмасы алгачкы жолу толук басылып чыкты
1992-жылы даярдала баштаган улуу манасчы Сагымбай Орозбаковдун вариантындагы “Манас” эпосунун академиялык басылмасы 9 китеп түрүндө биринчи ирээт 183 000 сап көлөмүндө коомчулукка тартууланды. “Манас” эпосунун тексттери 1922-24-жылдары Сагымбай Орозбаковдун айтуусунда араб арибинде жазылып алынган жана азыр Улуттук илимдер академиясынын кол жазмалар фондусунда жападан жалгыз түп нуска катары сакталып турат.
Академиялык басылма мына ушул түп нускадан даярдалып, кеңири кезиккен сөздөр, илимий комментарийлер жана сөздүктөр менен жабдылган. Илимий басылма эпосту комплекстүү изилдөө үчүн окумуштууларга өтө керек, зарыл. Ар бир манасчынын тематикасына, фантазиясына, жеке тажрыйбасына жараша варианттарынын өзгөчөлүгү бар. Акын Алыкул Осмонов баалап жазып кеткендей, “Сагымбай Орозбаков XX кылымдын Гомери”. Улуу жазуучу Чыңгыз Айтматов да улуу манасчыга өтө жогору баа берип, 4 томдук вариантына башкы  редактор болуп, “Кыргыз рухунун туу чокусу” деген макаласында өтө терең токтолгон эле.
Эпостун текстин белгилүү манастаануучу Мамлекеттик сыйлыктын лауреаты, Кыргыз Республикасынын илимине эмгек сиңирген ишмер, маркум Самар Мусаев даярдап түзгөн. Ал эми илимий түшүндүрмөлөрдү белгилүү манастаануучулар, Мамлекеттик сыйлыктын лауреаттары, маркумдар Кеңеш Кырбашев, Эсенаалы Абдылдаев, Райкул Сарыпбеков, ошондой эле Самар Мусаев жазышкан. Жыйырма жыл мурда башталган “Манас” эпосунун академиялык басылмасы ошол мезгилдеги Адабият жана искусство институтунун, Манас таануу жана көркөм маданияттын Улуттук борборунун директору, башкы редактордун орун басары, башкы редактору Абдылдажан Акматалиевдин демилгеси жана жетекчилиги менен жүзөгө ашырылган. Ар кайсы жылдары “Кыргызстан”, “Шам” жана “Турар” басмалары эпосту сапаттуу басышкан.

“Эгемендүүлүк майрамдын алдында академиялык басылыштын окурмандарга жеткенине кубанып, толкунданып жатабыз. Агайлар менен алдыга койгон максаттар орундалды. Бирок, бир өкүнүчтүүсү эпоско өмүр бою кызмат кылган залкар окумуштуулар академиялык басылышты аяктаганыбызды көрбөй кетишти. Жыйырма эки жыл ичинде көп татаалдыктар болду. Эми анын баары артта калды. Агайлардын керээзин аткарып, аягына чыгардык. “Манас” эпосу боюнча Кыргыз Республикасынын Президентинин Указы, Жогорку Кеңештин мыйзамы жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн Токтомун аткарып жатабыз” - деди вице-президент, академик А. Акматалиев.

__________________________________________________________

16:00 26.08.14 | Отдел информационного обеспечения Президиума НАН КР

............................................................................................................................

На кырг.

Махмуд Кашгаринин “Түрк тилдеринин сөздүгүнүн” кыргызча котормосунун экинчи варианты жарык көрдү

MahmudK

 Жакында Махмуд Кашгаринин “Түрк тилдеринин сөздүгүнүн” кыргызча котормосунун экинчи  вариантынын академиялык  басылышы басылып чыкты. Бул эмгек КР УИАнын вице-президенти, академик Абдылдажан Акматалиев тарабынан демилгеленген.  
Махмуд Кашгаринин “Түрк тилдеринин сөздүгү” деген эмгеги жалпы түрк тилдүү элдеринин маданий, илимий мурасы болуп эсептелет. Башка элдер бул эмгекти Казакстанда, Өзбекстанда, Түркияда, Кытайда, Азербайжанда керек болсо отуз жыл мурда которушкан. 
Качкынбай Артыкбаев өзүнүн эмгектеринде Жусуп Баласагындын, Махмуд Кашгаринин мурастары кыргыздарга да тиешелүү деп айтып келген. Жусуп Баласагындын “Кут алчуу билими”  эмгеги Төлөгөн Козубековдун көркөм котормосунда гана жарык көргөн. Ал эми Махмуд Кашгаринин “Түрк тилдеринин сөздүгүндөгү” легендалар, уламыштар, ырлар, айрым бир үзүндүлөрү Качкынбай Артыкбаев, Жээналы Шериев агайлар аркылуу которулуп, жарыяланган. 
“Мен 2010-жылы Алматыга барганда Муктар Ауэзов атындагы адабият жана искусство институтунун директору, академик Сейит Каскабасов мага казак тилинде басылып чыккан Махмуд Кашгаринин “Түрк тилдеринин сөздүгүн”, Жусуп Баласагындын “Кут алчуу билимин” көрсөтүп, бизде бул мурастардын кыргыз тилине илимий басылышта которулгандыгы жөнүндө суроо салды. Мен “жок” дедим. Анан жолду катар ойлонуп келдим, Махмуд Кашгари, Жусуп Баласагын деген университеттерибиз бар, койгон эстеликтерибиз турат. Анан Жусуп Баласагын Токмокто, Махмуд Кашгарини Тоңдо  туулду дейбиз, а эмне үчүн көркөм чыгармалары илимий жагынан бизге жетпейт деген ойдо түйшүктөнүп келдим. Жамаатты жыйнап, “Түрк тилдеринин сөздүгүнүн” илимий басылышын демилге кылдым. Демилгенин аркасында эки варианты даярдалды. 1-варианты 2011-12-жылдарда Таалай Токоев, Кошмоков Кубат үч томдугун чыгарышты. Ал негизинен коомчулукка жетти. Быйыл болсо илимий басылыштагы варианты Т. Акматов, И. Абдувалиев, М. Толубаев, С. Султаналиевдин котормосундагы эки тому жарык көрдү. Ошондой эле Махмуд Кашгаринин “Түрк тилдеринин сөздүгү” дастандар, ырлар, легендалар өзүнчө китеп болуп чыкты. Бул биздин академиянын илимий, адабий жүзү деп бааласа болот – деди вице-президент, академик А.Акматалиев.   

 




© 2013 Арзиев Кутбек
........................................................................................................